श्रूयताम्—एषा ब्रह्मसूत्रस्य तृतीयाध्यायस्य द्वितीयपादस्य सूत्राणां प्रवाहमयी कथा। शास्त्रवचनानुसारं नाड्यादिषु च आत्मनि च तस्याभावः निर्दिष्टः। तस्मात् तस्मादेव प्रबोधनं सम्भवति। तथापि, कर्म, स्मृति, विधिशास्त्रादिभ्यः स एव आत्मा नान्यः, इति निश्चितम्। मोहग्रस्तस्य तु अवशिष्टकर्मणः कारणेन अपूर्णः एव सिद्धिलाभः दृश्यते। स्थानभेदात् अपि उभयोः लक्षणानि अन्योन्ये न प्रवर्तन्ते, सर्वत्रैव तादृशानि लक्षणानि दृश्यन्ते हि। यद्यपि भेदात् इति कश्चित् वदेत्, तथापि प्रतिपदं शास्त्रेण न निर्दिष्टत्वात् स न सम्भवति। अपरे अपि एवं मन्यन्ते। वस्तुतस्तु, निराकारस्य प्रधानत्वात् स आत्मा निराकारवत् एव। प्रकाशवत् अपि सः, अन्यथा तस्य व्यर्थत्वं स्यात्। स एव केवलं इति अपि सः उक्तवान्। एवं सः दर्शयति, स्मृतिरपि तद्विषया। अतः सूर्यस्य किरणैः सह यथा सम्बन्धः, तथा तस्य उपमा उपदिष्टा। किन्तु तत्रापि, जलग्रहणाभावात्, सः पूर्णतया न तादृशः। वृद्धिक्षययोः समावेशात्, उभयोः साम्यस्य च दर्शनात्, तादृशं व्यवहारं पश्यामः। एतावता एव विषयस्य परिसमाप्तिः, अतिक्रमे निषेधः, अनन्तरं च पुनः प्रकाशनम्। निश्चलत्वात्, अव्यक्तत्वं तस्योच्यते। उपासनेऽपि प्रत्यक्षानुमानाभ्यां तस्य साक्षात्कारः सिध्यति। सः अविभक्तः, प्रकाशादिवत्; प्रकाशः क्रियायाम् पुनःपुनः दृश्यते। अतः अनन्तत्वं तस्य, तादृशः संकेतः। उभयोः वचनात्, सर्पकुण्डलयोरिव, तस्य स्वरूपं विवक्ष्यते। अथवा, प्रकाशस्य आश्रयवत्, प्रकाशस्वरूपत्वात्। अथवा, यथापूर्वम् एव। निषेधात् अपि तद्वद्। मापनसंयोगनामभेदात्, प्रतिपक्षदृष्टिः बाध्यते। सामान्यकारणात्, तस्यैव विषयत्वम्। बुद्ध्यर्थं, पादवत्, तस्योपदेशः। विशेषस्थानात्, प्रकाशादिवत्, तस्य तादृशत्वं। युक्तितः अपि तद्वत्। अपरस्य तु निषेधाभावात्, तत्र बाधा नास्ति। एतेन, ‘आकाश’शब्दादिभ्यः सर्वव्यापित्वस्य अनुमितिः क्रियते। तस्मात्, हेतोः फलप्राप्तिः। शिक्षायामपि तत् प्रतिपाद्यते। एतेषां मतानां मध्ये, जैमिनिः धर्ममेव तत् इति मन्यते। किन्तु बादरायणः कारणस्य पूर्वत्वात्, पूर्वमेव तत् इति प्रतिपादयति। तृतीयाध्यायस्य तृतीयपादे, विध्यादिषु भेदाभावात्, सर्ववेदान्तवाक्यैः एव निश्चयः। एकस्मिन्पि भेदे सति, तद् न स्यात्। स्वाध्यायस्य अपि, विधिनियमात्, अधिकारिणां साधारणत्वात्, तदेव प्रवर्तते। तदपि दर्शितम्। अर्थस्य अभेदात् एव, अनुवादवाक्यवत्, तत्रैव निश्चयः। शब्दात् अन्यथा इति चेत्, तदपि न, भेदाभावात्। एवं सूत्राणां गम्भीरार्थः, तत्त्वदर्शिभिः विविच्य, एकरसया कथायाम् संप्रत्यायते।