एवं ब्रह्मसूत्रेषु उक्तं यत् अस्य आत्मनः आधारः तेज आदयः सन्ति, यथा श्रुतेः तथा च “प्राणवत्” इति शब्दात्। अयं च आत्मा नित्यः, तस्य शाश्वतत्वात्। इन्द्रियाणि तु, परमात्मनः व्यतिरिक्तानि, तैः एव निर्दिष्टानि भवन्ति। श्रुतेः भेदवचनात्, स्वभावभेदाच्च, इन्द्रियाणां पृथक्त्वं निश्चितम्। नामरूपयोः तु विभागकर्त्रा एव विनियोजनं क्रियते, यतो हि तदुपदेशः अस्ति। मांसादीनि पृथिव्यात्मकानि, शब्देनैव तद्वदनात्, अन्येषां च तद्वत् एव। भेदस्य कारणात्, तद्विचारः सम्यक् एव स्यात्। यदा अन्तरात्मा अवगम्यते, तदा सः सम्यक् पृच्छया निर्णये च, आलिङ्गितः, अग्रे प्रतिपद्यते। त्रैविध्यस्य च प्राधान्येन, तस्य प्रवृत्तिः दृश्यते। प्राणगत्यन्वितत्वात् अपि तस्य सम्बन्धः अस्ति। यदि अग्न्यादीनां श्रुतेः आधारात् कश्चित् वदेत्, तर्हि तद् न स्यात्, केवलं रूपकत्वात्। यदि पूर्वमेव न श्रुतम् इति आपत्तिः, न स्यात्, तानि एव युक्तानि भवन्ति। यदि न श्रुतम् इति पुनः आपत्तिः, तदपि न, यः यजमानः यज्ञादिकं करोति, तत्र तद् उपपद्यते। अथवा, रूपकत्वमेव, आत्मत्वाभावस्य प्रसिद्धेः, यथा शास्त्रं दर्शयति। यदा नियतकालः समाप्तः, शास्त्रस्मृत्यनुसारं शेषकर्मणां कर्ता तदनुसारं गच्छति। यदि पादशब्दात् आपत्तिः, न स्यात्, केवलं सूचनार्थत्वात्, इति कार्ष्णाजिनिः। यदि व्यर्थत्वं शङ्क्येत, न स्यात्, आवश्यकत्वात्। केवलं पुण्यपापकर्मणि, इति बादरिः। अपि च, अकामकर्मादिषु अपि शास्त्रे श्रूयते। परन्तु, निर्णयकाले, अन्यैः तत्र गतैः आरोहणावरोहणे अनुभूयते। एवं स्मृतिरपि तद् अनुस्मरति। सप्तसु अपि तद् एव। तत्रापि तस्य कर्मणः प्रवृत्तेः, विरोधाभावः। ज्ञानकर्मणोः विषयत्वात्, तत्र विशेषः। तृतीयकर्मणि तु, न दृश्यते, अतः तत्र न। लोकेऽपि तद् स्मर्यते। अपि च, दृश्यते। तृतीयशब्देन यः तृणादिजन्मा, तत्रैव नियमः। तस्य स्वाभाविकता युक्ता। न च दीर्घकालेन, भेदात्। अन्यत्र स्थिते, पूर्ववत् व्यवहारात्। यदि अशुद्धत्वं शङ्क्येत, न स्यात्, शब्दात्। ततो बीजसंयोगः। गर्भात् शरीरस्योत्पत्तिः। सृज्यते हि सृष्टिः मध्यस्थे अवस्थायाम्। केचन स्रष्टारं पुत्रादीन् च मन्यन्ते। परन्तु, तद् मायैव, यतः तत्त्वं न प्रकाशते। अन्यस्य इच्छया तु तद् गुह्यते, तस्मात् एव बन्धविपर्यासः। अथवा, शरीरसम्बन्धात् अपि तद्भवति। शास्त्रात् एव संकेतः, तद्विदः एव तद् वदन्ति। एवं श्रुत्युक्तानां अर्थानां सुसम्बद्धा कथा संजायते, यत्र आत्मा, इन्द्रियाणि, कर्म, ज्ञानं, सृष्टिः च, सर्वं ब्रह्मविद्यायाः गूढार्थं प्रकाशयन्ति।