परमात्मनः तु न तथा, यथा प्रकाशादीनां दृष्टान्ते। यद्वद् दीपस्य प्रकाशः शरीरस्य संयोगेन प्रवर्तते, तथैव परमात्मनः सम्बन्धः नास्ति; सः स्वतन्त्रः, नित्यः, सर्वव्यापी च। मनीषिणः अपि एषं तत्त्वं स्मरन्ति—यः परमात्मा, सः देहादिसम्बन्धेन न बाध्यते। यदा शरीरसम्बन्धः भवति, तदा एव अनुमतिः निषेधः च जायते, यथा प्रकाशस्य आद्ये दृष्टान्ते। यदि च सततत्वं नास्ति, तर्हि तत्र संकरः अपि न भवति; केवलं आभासमात्रं तदस्ति। अत्र दृष्टान्ते 'अदृष्टस्य नियमाभावात्' इति कारणम्, यतो हि अदृष्टस्य—कर्मणः—सङ्गतः निश्चयः न विद्यते। तथा च सङ्कल्पादिषु अपि एवं दृश्यते। यदि केचन वदन्ति—'देशभेदात्'—अत्रापि न तथा, यतो हि सर्वं तदन्तर्गतम्। प्राणाः अपि एवं एव, यतो हि मुख्येन्द्रियत्वं न सम्भवति, शास्त्रपूर्वकवचनात् च। वाक् अपि तस्य पूर्वगम्यते, सप्तधा मार्गनियमनात् च। शरीरस्थे पाण्यादिषु तु एवं न, ते सूक्ष्माः, श्रेष्ठाः च। वायोः उत्पाद्यत्वं नास्ति, पृथगुपदेशनात्। नेत्रादिवत् तु तेषाम् सहवृत्त्युपदेशनात् च। अङ्गत्वाभावात् दोषोऽपि न, यथा शास्त्रदर्शनम्। मनस इव पञ्चवृत्तित्वं तत्र उक्तम्, तदपि सूक्ष्मम्। तस्य आधारः प्रकाशादयः, शास्त्रवचनात्, प्राणवदिति च शब्दात्। तच्च नित्यं, इति अप्युक्तम्। इन्द्रियाणि तु तानि एव, तैः नामनिर्देशात्, परमात्मनः तु न। भेदश्रवणात्, विशेषात् च, तदुपपन्नम्। नामरूपविनियोजनं तु त्रैवृत्तिकर्तुः क्रियते, उपदेशात्। मांसादीनि पृथिव्यात्मकानि, शब्दात्; अन्येषामपि तथैव। भेदात् तु तद्वैदिकदृष्टिः युक्ता। यदा अन्तरात्मनः विज्ञानं स्यात्, तदा सः प्रश्ननिश्चयाभ्यां आलिङ्गितः सन् अग्रे गच्छति। तदपि त्रैविध्यात्, प्रधानत्वात् च। प्राणगतिसम्बन्धात् च। यदि शास्त्रे अग्न्यादिवर्णनात् कश्चित् वदेत्, तर्हि तदुपचारेणैव, न तु यथार्थतः। यदि श्रवणाभावाद् आपत्तिः स्यात्, तर्हि न, तानि एव युक्तानि। यदि पुनः श्रवणं नास्तीत्यपि वदेत्, तर्हि न, यज्ञादिकर्तृणां दृष्टान्ते तदवगमात्। अथवा, तदुपचारेणैव, आत्मत्वाभावात्, शास्त्रदर्शनात् च। यदा नियतकाले समाप्ते, यः शेषकर्मा, सः शास्त्रस्मृतिप्रमाणेन तदनुसारं प्रयाति। यदि पादादिवर्णनाद् आपत्तिः स्यात्, तर्हि न, तद् केवलं संकेतार्थम्, इति कर्ष्णाजिनिः। यदि निष्फलत्वमिति आपत्तिः, तर्हि न, आवश्यकत्वात्। पुण्यपापकर्मसु एव, इति बादरिः। दुष्कृतादिकर्तृणां विषये अपि शास्त्रे श्रूयते। निर्णयकाले, अन्येषाम्, तत्र गच्छतां, गमनागमनयोः अनुभवः दृश्यते। एवं शास्त्रवचनानुसारेण परमात्मनः, प्राणानां, इन्द्रियाणां, कर्मणां च स्वरूपं, भेदः, तथा तेषां कार्यव्यवहारः, कारणसम्बन्धश्च, विज्ञेयः।