शृणु, भगवन्, आत्मविद्यायाः सूक्ष्मं प्रवाहम्। यदा तु क्रमः प्रतिलोमेन निर्दिष्टः, तदा स एव यथायोग्यं सम्यक् व्यवस्थितः स्यात्। चेतनाचित्तयोः मध्ये क्रमे लिङ्गाद् भावः यदि उक्तः, तर्हि न तथा, भेदाभावात्। गतागतेषु स्थावरजङ्गमयोः आधारः चेत्, तदपि गौणं नाम, तयोः सन्निधानाभावहेतुत्वात्। आत्मा तु न उत्पाद्यते, शास्त्रस्य प्रमाणत्वात्, नित्यत्वाच्च, तेषां विपरीतत्वात्। तस्मात् ज्ञाता एवं स्यात्। अस्य ज्ञातुः गमनागमनप्रतिनिवृत्तयः सन्ति, तत्र च गमनप्रतिनिवृत्त्योः स्वयमेव कर्तृत्वम्। यदि उक्तं स्यात्—‘सूक्ष्मः न, तस्य शास्त्रात्’—तर्हि न तथा, अन्यसन्दर्भस्याप्युपपत्तेः। तदपि स्वशब्दात् प्रमाणात् च गम्यते। चन्दनस्य गन्धवत्, विरोधो नास्ति। यदि उक्तं स्यात्—‘अवस्थाभेदात्’—तर्हि न तथा, स्वीकृत्याभावात्, हृदि ह्यस्ति सः। अथवा गुणतः, लोके यथा दृश्यते तथा। गन्धस्य भेदवत्, एवं हि दर्शितम्। पृथगुपदेशात् अपि। गुणसारात् नाम्ना, यथा पण्डितस्य, तथा च निर्दिश्यते। आत्मन्यधिष्ठितत्वात् यावत् तावत्, दोषो नास्ति, दृश्यत्वात्। पुमानिवादिषु यथा, तत्र तु सत्तायाः सन्दर्शनेनैव। नित्यदर्शनादर्शनयोः परिणामः, अथवा एकस्यैव नियमनं, अन्यथा स्यात्। कर्ता, शास्त्रार्थात्। गृहणत्युत्क्रमणयोः उल्लेखात्। क्रियायामपि नाम्ना, अन्यथा उपदेशस्य विपर्यासः स्यात्। प्रत्यक्षवद्, न नियमनम्। शक्तिविपर्यासस्य सम्भवात्। च न लयः। तक्षकवत्, उभयथा। परात् तु, शास्त्रवचनात्। प्रयत्नसम्भवे एव, अन्यथा विधिनिषेधयोः अर्थाभावः स्यात्। अंशः, नानाशब्दात्; केचित् उपन्यासिनो दासक्रीडकवत् इति शिक्षयन्ति। मन्त्रवचनात् अपि। स्मृतौ अपि स्मर्यते। परमात्मनः तु न तथा, दीपादिवत्। मनीषिभिः अपि स्मर्यते। शरीरसंयोगात् अनुमतिः निषेधश्च, दीपादिवत्। अननुक्रमे तु, संकरः नास्ति। केवलं आभासत्वम्। अदृष्टे नियमाभावात्। संकल्पादिषु अपि तथा। यदि उक्तं स्यात्—‘देशभेदात्’—तर्हि न तथा, अन्तर्भावात्। एवं प्राणानामपि। मुख्यार्थस्य असम्भवात्, पूर्वशास्त्रवचनाच्च। एवं, भगवन्, शास्त्रवाक्यानुसारं आत्मतत्त्वस्य, ज्ञातुः, प्राणानां च रहस्यं, गुणभेदं, कर्तृत्वम्, परमात्मनः वैशिष्ट्यं च सुस्पष्टं भवति; सर्वं श्रुतेः प्रमाणात्, न तु केवलं अनुमानात्।