संसारे यथा क्रीडायै केवलं सृष्टिः दृश्यते, तथैव ब्रह्मसूत्रेषु विवेचनं प्रवर्तते। न तु पक्षपातदुःखत्वात्, अन्यकारणनिरपेक्षत्वात्; शास्त्रेषु हि तादृशं उपदिश्यते। यदि कर्मविभागाभावात् न तथा स्यात् इति उच्यते, तर्हि अनादित्वात् तदुक्तं युक्तं च, यथा लोकानुभवः दर्शयति। सर्वधर्मसंभावनात् च, तद्भावः संभवति। यथा व्यवस्था न संभवति, तस्मात् अनुमानं न युक्तम्; न च क्रिया विद्यते। यदि क्षीरजलवत् इति उच्यते, तत्रापि तद्विरोधः अवस्थितः। विभागाभावात्, न च आश्रयत्वं विद्यते। अन्यत्र न दृश्यते, तस्मात् तृणादिवत् न भवति। यदि मनुष्यशिलावत् इति उच्यते, तथापि विरोधः अवस्थितः। प्रधानभावसम्बन्धोऽपि न संभवति। अन्यथा अनुमानस्य, ज्ञानशक्त्यभावात्, तत्रापि विरोधः। अङ्गीकृत्यापि, वस्तुनोऽस्तित्वं न विद्यते। विरोधात्, तदयुक्तम्। अथवा महत्त्वदीर्घत्वं लघुत्वक्षुद्रत्वेन, तत्रापि विरोधः। उभयथा क्रिया न विद्यते, तस्मात् तदभावः। समवायस्वीकारात्, सदृशत्वात्, न निश्चितिः। सतत्त्वं नित्यत्वात्। रूपादिधारिणः विपरीतं दृश्यते। उभयथा दोषात्। सर्वथा अभावात्, पूर्णस्वातन्त्र्यं विद्यते। यद्यपि समष्टिः उभयकारणात् उत्पन्ना, तस्य प्राप्तिः न भवति। यदि परस्परकारणात् युक्तम् इति उच्यते, तर्हि समष्टिसत्त्वं कारणं न भवति। यदा उत्तरं उत्पद्यते, पूर्वं नश्यति। यदि न अस्ति, तर्हि प्रतिपादनं बाध्यते; अन्यथा सहसंबन्धः। निरोधप्राप्तिः विवेकिना अविवेकिना च, न बाध्यते। उभयथा दोषात्। आकाशे, भेदाभावात्। स्मरणात् च। असतोऽस्तित्वं न, अदर्शनात्। एवं तादृशेषु उदासीनानामपि निष्कर्षः समः। नास्तित्वाभावः, यथार्थग्रहणात्। न स्वप्नादिवत्, स्वभावभेदात्। नास्तित्वं, अदर्शनात्। कस्यचित् प्रकारेण न युक्तम्। एकस्मिन्नपि न, असंभवात्। एवं आत्मनः सर्वव्यापित्वं सिद्धम्। न च उत्तराप्यायेन विरोधाभावः, परिवर्तनादिभ्यः। उभयस्य च अंतिमे नित्यत्वात्, भेदो न विद्यते। ईश्वरस्य न युक्तम्। अधिष्ठानं च न युक्तम्। एवं सूत्राणि क्रमशः संनद्धानि, तत्त्वविवेकाय उपदिश्यन्ते, यत्र सर्वं शास्त्रार्थं सौम्यभावेन, श्रद्धया च, एकसूत्रे समाहितं दृश्यते।