श्रूयताम्, ब्रह्मसूत्रेषु यथाक्रमं प्रतिपादितं तत्त्वज्ञानकथाम् अहम् एकसूत्रेण निवेदयामि। एतेषु सूत्रेषु प्रथमं प्रतिपाद्यते—यथा प्राणादयः, अवशिष्टशास्त्रवाक्यानुसारतः, परमात्मनः स्वरूपेण संबद्धाः सन्ति। अपरे तु मन्यन्ते यत् तेजः न तु वस्तुतः आहाररूपम्, किन्तु अन्यः अर्थः तत्र द्योतितः। पुनः, यथोक्तं, आकाशादीनि कारणरूपेण निर्दिष्टानि, तस्मात् तेषां कारणत्वं स्वीक्रियते। आकर्षणस्य कारणेनापि तदर्थत्वं प्रतिपद्यते। लोकोऽपि तत्र प्रतिपाद्यते, तेन विश्वस्यापि तत्त्वं विवृणोति। यदि चिह्नानि जीवात्मनः प्रमुखप्राणस्य च इति उच्यते, तदपि पूर्वमेव निरूपितम्। किन्तु जैमिनिः मन्यते—प्रश्नव्याख्यानाभ्याम् अन्यः एव तत्र अभिप्रायः, अपरेऽपि तदनुगच्छन्ति। वाक्यसंबन्धानुसारात् तदर्थस्य सुनिश्चितता। आश्मरथ्यः वदति—प्रतिज्ञया चिह्नस्य सिद्धिः। औदुलोमिः मन्यते—गतिप्रस्तावात्, तादृशावस्थायाम्, तदर्थः। काशकृत्स्नः पुनराह—नित्यत्वात् तदस्तित्वं सिध्यति। तदनन्तरं, स्वाभाविकत्वमपि प्रतिज्ञोपमाभ्यां विरोधाभावात् अनुमीयते। अभिप्रायोपदेशात् अपि तदर्थस्य साक्षात्कारः। उभयपरम्परयोः प्रत्यक्षोपदेशनात् अपि तदेव स्पष्टीक्रियते। आत्मार्थत्वात् तदर्थत्वं निश्चितम्। विकारात् अपि तदर्थस्य निश्चयः। एवमपि, मूलं तत्रोक्तम्। एतेन सर्वं व्याख्यातमिति पुनः पुनः प्रतिपाद्यते। अथ द्वितीयाध्यायस्य आरम्भे, यदि कश्चित् आपत्तिं करोति—स्मृत्यावकाशस्य अपवर्जनदोषः स्यात्—इति, तन्नास्ति; केवलम् अन्यासु स्मृतिषु एव तादृशं दृश्यते। अन्येषां च अप्रत्यक्षत्वात्, तेषां न संगृह्यते। एतेन योगदर्शनेऽपि समाधानम्। न हि तद्वत्, भेदात्; शब्दोऽपि तदर्थमेव दर्शयति। तु, तादात्म्यनामा व्यपदेशः भेदोपस्थितेः। किन्तु, तदपि दृश्यते। यदि तदसत्त्वमिति उच्येत, तदपि न; केवलं निषेधमात्रत्वात्। भक्ष्यादौ अपि तादृशं प्रसङ्गः स्यात्, यः न युक्तः। तथापि, न; तादृशस्य उदाहरणस्य अभावात्। स्वमतस्य दोषात् अपि तदसिद्धिः। तर्कस्यापि स्थिराधाराभावात्। अन्यथा अनुमानात् अपि अनवस्थादोषः अनिवार्यः। एतेन अन्येषां अवशिष्टमतानां ग्रहणमपि व्याख्यातम्। यदि अनुभविनः अभावः अभेदात् स्यात्, तर्हि स जगद्वत् स्यात्। तस्य च अभेदः उत्पत्त्यादिशब्देभ्यः सिद्धः। साक्षात्कारः च सन्निधौ भवति। अपरस्यापि सत्त्वात्। यदि तदसत्त्वमिति व्यपदिश्यते, तर्हि न; वाक्यशेषात् अन्यगुणस्य निर्देशात्। वस्त्रवत्, प्राणादिवत् च, तत्र दृष्टान्तः। अन्यत्वव्यपदेशात्, कर्तृत्वाद्यसिद्धिदोषः जायते। किन्तु, विशेषनिश्चित्या किञ्चिदधिकं दृश्यते। एवं, सूत्राणां प्रवाहेण, ब्रह्मविद्यायाः गूढार्थः, विविधानां आचार्याणां मतभेदः, तथा तत्त्वज्ञानस्य सूक्ष्मता, एकसंधानेन प्रतिपाद्यते।