ਵਿਰੋਧਃ ਕਰ੍ਮਣੀਤਿ ਚੇਨ੍ ਨਾਨੇਕਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੇਰ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨਾਤਃ ਪ੍ਰਭਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਨੁਮਾਨਾਭ੍ਯਾਮ੍
ਜੇ ਕਹੋ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿੱਧਾ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਤ ਏਵ ਚ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸਮਾਨਨਾਮਰੂਪਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਵृਤ੍ਤਾਵਪ੍ਯਵਿਰੋਧੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਸ੍ਮृਤੇਸ਼੍ ਚ
ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ 'ਚ ਵੀ ਕੋਈ ਟਕਰਾਅ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਧ੍ਵਾਦਿष੍ਵ੍ ਅਸਂਭਵਾਦ੍ ਅਨਧਿਕਾਰਂ ਜੈਮਿਨਿਃ
ਮਧ ਆਦਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਥੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਯੋਤਿषਿ ਭਾਵਾਚ੍ ਚ
ਪਰ ਜੋਤੀਸ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਭਾਵਂ ਤੁ ਬਾਦਰਾਯਣੋ ऽਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਬਾਦਰਾਯਣ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਗਸ੍ਯ ਤਦਨਾਦਰਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ ਤਦਾਦ੍ਰਵਣਾਤ੍ ਸੂਚ੍ਯਤੇ ਹਿ
ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਨੀ ਦੀ ਅਣਗੌਲ ਅਤੇ ਪਿਘਲਣ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਘਲਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਤ੍ਵਗਤੇਸ਼੍ ਚ
ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਰ ਚੈਤ੍ਰਰਥੇਨ ਲਿਙ੍ਗਾਤ੍
ਅਤੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚੈਤਰਰਥ ਵੱਲੋਂ ਸੰਕੇਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਸਂਸ੍ਕਾਰਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਤਦਭਾਵਾਭਿਲਾਪਾਚ੍ ਚ
ਸ਼ੁਧੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਗੈਰ-ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਕਰਕੇ।
ਤਦਭਾਵਨਿਰ੍ਧਾਰਣੇ ਚ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਃ
ਤੇ ਗੈਰ-ਹੋਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤਸਦੀਕ ਹੋਣ ਤੇ ਕਰਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਸ਼੍ਰਵਣਾਧ੍ਯਯਨਾਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿषੇਧਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਣਨ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤੇਸ਼੍ ਚ
ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਕਮ੍ਪਨਾਤ੍
ਕੰਪਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ੋ ऽਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਦਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਉਲਲੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ ਭੇਦੇਨ
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੇ ਜਾਨ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਪਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਭ੍ਯਃ
ਪਤੀ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ
ਆਨੁਮਾਨਿਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਕੇषਾਮ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਸ਼ਰੀਰ-ਰੂਪਕ-ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤ-ਗृਹੀਤੇਰ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਚ
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਪਮਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤੁ ਤਦਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍
ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।
ਤਦਧੀਨਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਰ੍ਥਵਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਰਥਵਾਨ ਹੈ।
ਜ੍ਞੇਯਤ੍ਵਾਵਚਨਾਚ੍ ਚ
ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਣਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਉਚਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਦਤੀਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਹਿ ਪ੍ਰਕਰਣਾਤ੍
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ 'ਉਹ ਬੋਲਦਾ ਹੈ', ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮ੍ ਏਵ ਚੈਵਮ੍ ਉਪਨ੍ਯਾਸਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ਼੍ ਚ
ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਹੀ ਬਾਰੇ ਹੀ ਚਰਚਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਦ੍ਵਚ੍ ਚ
ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੀ ਵੀ।
ਚਮਸਵਦਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਦੇ ਕਪ ਨਾਲ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਪਕ੍ਰਮਾ ਤੁ ਤਥਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਧੀਯਤ ਏਕੇ
ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਕਲ੍ਪਨੋਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚ ਮਧ੍ਵਾਦਿਵਦਵਿਰੋਧਃ
ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠਾ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ।
ਨ ਸਂਖ੍ਯੋਪਸਂਗ੍ਰਹਾਦਪਿ ਜ੍ਞਾਨਾਭਾਵਾਦ੍ ਅਤਿਰੇਕਾਚ੍ ਚ
ਗਿਣਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਹੈ।