ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਧਿਦੈਵਾਧਿਲੋਕਾਦਿषੁ ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਅੰਦਰਲੇ ਰਾਜੇ, ਦੇਵਤਾ, ਲੋਕ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਦੱਸਣ ਕਰਕੇ।
ਨ ਚ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਮ੍ ਅਤਦ੍ਧਰ੍ਮਾਭਿਲਾਪਾਚ੍ ਛਾਰੀਰਸ਼੍ ਚ
ਤੇ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ।
ਉਭਯੇ ऽਪਿ ਹਿ ਭੇਦੇਨੈਨਮ੍ ਅਧੀਯਤੇ
ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਕੋ ਧਰ੍ਮੋਕ੍ਤੇਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾ ਆਦਿਕ ਗੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੇषਣਭੇਦਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਨੇਤਰੌ
ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਨਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਕਰਕੇ, ਦੂਜੇ ਦੋ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਰੂਪੋਪਨ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਚ
ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਃ ਸਾਧਾਰਣਸ਼ਬ੍ਦਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਮਰ੍ਯਮਾਣਮ੍ ਅਨੁਮਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਅਨੁਮਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭ੍ਯੋ ऽਨ੍ਤਃਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਾਚ੍ ਚ ਨੇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਤਥਾ ਦृष੍ਟ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ਪੁਰੁषਮਪਿ ਚੈਨਮ੍ ਅਧੀਯਤੇ
ਜੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ ਏਵ ਨ ਦੇਵਤਾ ਭੂਤਂ ਚ
ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਤੱਤ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵਿਰੋਧਂ ਜੈਮਿਨਿਃ
ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਜੈਮਿਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤੇਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਮਰਥ੍ਯਃ
ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਸ਼ਮਰਥਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਸ੍ਮृਤੇਰ੍ ਬਾਦਰਿਃ
ਯਾਦ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਬਾਦਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਪਤ੍ਤੇਰ੍ ਇਤਿ ਜੈਮਿਨਿਸ੍ ਤਥਾ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ
ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੈਮਿਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਮਨਨ੍ਤਿ ਚੈਨਮ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍
ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਦ੍ਯੁਭ੍ਵਾਦ੍ਯਾਯਤਨਂ ਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍
ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਾਂ ਕਰਕੇ।
ਮੁਕ੍ਤੋਪਸृਪ੍ਯਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚ
ਅਤੇ ਮੁਕਤਾਂ ਵਲੋਂ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਨੁਮਾਨਮ੍ ਅਤਚ੍ਛਬ੍ਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਭृਚ੍ ਚ
ਅਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਭੇਦਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਫਰਕ ਦੱਸਣ ਕਰਕੇ।
ਪ੍ਰਕਰਣਾਤ੍
ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਤਲਬ ਕਰਕੇ।
ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਦਨਾਭ੍ਯਾਂ ਚ
ਅਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਕਰਕੇ।
ਭੂਮਾ ਸਂਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ ਅਧ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਭੂਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਿੱਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮੋਪਪਤ੍ਤੇਸ਼੍ ਚ
ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਵੀ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ਅਮ੍ਬਰਾਨ੍ਤਧृਤੇਃ
ਅਟੱਲ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
ਸਾ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਾਤ੍
ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਭਾਵਵ੍ਯਾਵृਤ੍ਤੇਸ਼੍ਚ
ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗਲਤਫਹਮੀ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਈਕ੍ਸ਼ਤਿਕਰ੍ਮਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਸਃ
ਦੇਖਣ ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹੀ ਹੈ।
ਦਹਰ ਉਤ੍ਤਰੇਭ੍ਯਃ
ਸੂਖਮ ਜੋ ਅੱਗਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਗਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਂ ਤਥਾ ਹਿ ਦृष੍ਟਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚ
‘ਚਲਣ’ ਤੇ ‘ਬੋਲਣ’ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਧृਤੇਸ਼੍ ਚ ਮਹਿਮ੍ਨੋ ऽਸ੍ਯਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਉਪਲਬ੍ਧੇਃ
ਸੰਭਾਲਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ।