ਸਾਂਪਰਾਯੇ ਤਰ੍ਤਵ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ ਤਥਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇ
ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸਮੇਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਛਨ੍ਦਤ ਉਭਯਾਵਿਰੋਧਾਤ੍
ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ।
ਗਤੇਰ੍ ਅਰ੍ਥਵਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਭਯਥਾਨ੍ਯਥਾ ਹਿ ਵਿਰੋਧਃ
ਉਦੇਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਉਪਪਨ੍ਨਸ੍ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥੋਪਲਬ੍ਧੇਰ੍ ਲੋਕਵਤ੍
ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਕੜੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਾਲਾ ਅਰਥ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ।
ਯਾਵਦਧਿਕਾਰਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਆਧਿਕਾਰਿਕਾਣਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰਹਿਣ ਤਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਿਯਮਸ੍ਸਰ੍ਵੇषਾਮਵਿਰੋਧਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਾਨੁਮਾਨਾਭ੍ਯਾਮ੍
ਸਭ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਤਰਕ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਧਿਯਾਂ ਤ੍ਵਵਰੋਧਸ੍ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਦ੍ਭਾਵਾਭ੍ਯਾਮੌਪਸਦਵਤ੍ਤਦੁਕ੍ਤਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੇ ਖਾਸ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਸਦ ਕਰਮ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਯਦਾਮਨਨਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣ ਕਰਕੇ।
ਅਨ੍ਤਰਾ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਵਤ੍ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ऽਨ੍ਯਥਾ ਭੇਦਾਨੁਪਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨੋਪਦੇਸ਼ਵਤ੍
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਾਂਗ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯਤਿਹਾਰੋ ਵਿਸ਼ਿਂषਨ੍ਤਿ ਹੀਤਰਵਤ੍
ਉਹ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣ ਦਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ।
ਸੈਵ ਹਿ ਸਤ੍ਯਾਦਯਃ
ਸੱਚ ਆਦਿ ਉਹੀ ਹਨ।
ਕਾਮਾਦੀਤਰਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਚਾऽਯਤਨਾਦਿਭ੍ਯਃ
ਇੱਥੇ ਤੇ ਉੱਥੇ, ਇੱਛਾ ਆਦਿ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਦਰਾਦਲੋਪਃ
ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ ऽਤਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਾਤ੍
ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਹੇ ਗਏ ਬਚਨ ਕਰਕੇ।
ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਧਾਰਣਾਨਿਯਮਸ੍ਤਦ੍ਦृष੍ਟੇਃ ਪृਥਗ੍ਘ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਃ ਫਲਮ੍
ਨਿਰਧਾਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ ਫਲ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਦਾਨਵਦੇਵ ਤਦੁਕ੍ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲਿਙ੍ਗਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦ੍ਧਿ ਬਲੀਯਸ੍ਤਦਪਿ
ਚਿੰਨ੍ਹਾ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਕਰਣਾਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮਾਨਸਵਤ੍
ਪਹਿਲਾ ਵਿਕਲਪ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਅਤਿਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚ
ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਵਿਦ੍ਯੈਵ ਤੁ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ ਚ
ਪਰ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਨਿਰਣੈ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਤੋਂ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾਦਿਬਲੀਯਸ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਨ ਬਾਧਃ
ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਉਕਤਿ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ।
ਅਨੁਬਨ੍ਧਾਦਿਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਵਦ੍ਦृष੍ਟਸ਼੍ ਚ ਤਦੁਕ੍ਤਮ੍
ਜੋੜ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦਪ੍ਯੁਪਲਬ੍ਧੇਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਵਨ੍ਨ ਹਿ ਲੋਕਾਪਤ੍ਤਿਃ
ਆਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ।
ਪਰੇਣ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਤਾਦ੍ਵਿਧ੍ਯਂ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਬਨ੍ਧਃ
ਅਤੇ ਪਿੱਛਲੇ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੋੜ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕ ਆਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਭਾਵਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਸ੍ਤਦ੍ਭਾਵਭਾਵਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਤੂਪਲਬ੍ਧਿਵਤ੍
ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਪਰ ਅਨੁਭਵ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।
ਅਙ੍ਗਾਵਬਦ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਨ ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਵੇਦਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਵੇਦ ਵਿਚ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਵਦ੍ਵਾਵਿਰੋਧਃ
ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ।
ਭੂਮ੍ਨਃ ਕ੍ਰਤੁਵਜ੍ਜ੍ਯਾਯਸ੍ਵਂ ਤਥਾ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ
ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕਰਮ ਵਾਂਗ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭੇਦਾਤ੍
ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ ਕਰਕੇ।