ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਤੂਪਦੇਸ਼ੋ ਵਾਮਦੇਵਵਤ੍
ਪਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਮਦੇਵ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਜੀਵਮੁਖ੍ਯਪ੍ਰਾਣਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ ਨੇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨੋਪਾਸਾਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਾਦਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਹ ਤਦ੍ਯੋਗਾਤ੍
ਜੇ ਕਹੋ ਕਿ ਜੀਵ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੋਹਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਹਰ ਥਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਿਤਗੁਣੋਪਪਤ੍ਤੇਸ਼੍ ਚ
ਅਤੇ ਚਾਹੀਦੇ ਗੁਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਕਰਕੇ।
ਅਨੁਪਪਤ੍ਤੇਸ੍ ਤੁ ਨ ਸ਼ਾਰੀਰਃ
ਪਰ ਸ਼ਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤृਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚ
ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ।
ਸ਼ਬ੍ਦਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍
ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤੇਸ਼੍ ਚ
ਤੇ ਜੋ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਅਰ੍ਭਕੌਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦ੍ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚ ਨੇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਨਿਚਾਯ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਵਂ ਵ੍ਯੋਮਵਚ੍ ਚ
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਬਚਪਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਐਸਾ ਹੀ ਨਾਮ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ।
ਸਂਭੋਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਵੈਸ਼ੇष੍ਯਾਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਆਖੇ ਕਿ ਭੋਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਅਤ੍ਤਾ ਚਰਾਚਰਗ੍ਰਹਣਾਤ੍
ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਰਣਾਚ੍ ਚ
ਤੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਾਨੌ ਹਿ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਦੋ ਆਤਮਾਵਾਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇषਣਾਚ੍ ਚ
ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਅਨ੍ਤਰ ਉਪਪਤ੍ਤੇਃ
ਅੰਦਰਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਸ੍ਥਾਨਾਦਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚ
ਤੇ ਥਾਂ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਸੁਖਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਭਿਧਾਨਾਦ੍ ਏਵ ਚ
ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਅਤ ਏਵ ਚ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤੋਪਨਿषਤ੍ਕਗਤ੍ਯਭਿਧਾਨਾਚ੍ ਚ
ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਅਨਵਸ੍ਥਿਤੇਰ੍ ਅਸਂਭਵਾਚ੍ ਚ ਨੇਤਰਃ
ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਧਿਦੈਵਾਧਿਲੋਕਾਦਿषੁ ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਅੰਦਰਲੇ ਰਾਜੇ, ਦੇਵਤਾ, ਲੋਕ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਦੱਸਣ ਕਰਕੇ।
ਨ ਚ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਮ੍ ਅਤਦ੍ਧਰ੍ਮਾਭਿਲਾਪਾਚ੍ ਛਾਰੀਰਸ਼੍ ਚ
ਤੇ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ।
ਉਭਯੇ ऽਪਿ ਹਿ ਭੇਦੇਨੈਨਮ੍ ਅਧੀਯਤੇ
ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਕੋ ਧਰ੍ਮੋਕ੍ਤੇਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾ ਆਦਿਕ ਗੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੇषਣਭੇਦਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਨੇਤਰੌ
ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਨਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਕਰਕੇ, ਦੂਜੇ ਦੋ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਰੂਪੋਪਨ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਚ
ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਃ ਸਾਧਾਰਣਸ਼ਬ੍ਦਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਮਰ੍ਯਮਾਣਮ੍ ਅਨੁਮਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਅਨੁਮਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭ੍ਯੋ ऽਨ੍ਤਃਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਾਚ੍ ਚ ਨੇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਤਥਾ ਦृष੍ਟ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ ਪੁਰੁषਮਪਿ ਚੈਨਮ੍ ਅਧੀਯਤੇ
ਜੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ ਏਵ ਨ ਦੇਵਤਾ ਭੂਤਂ ਚ
ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਤੱਤ।