ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਚਃ
ਉਹ ਦੇ ਪੂਰਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤ ਗਤੇਰ੍ ਵਿਸ਼ੇषਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ
ਰਾਹ ਨੂੰ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਸ੍ਤਾਦਯਸ੍ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਤੋ ਨੈਵਮ੍
ਪਰ ਹੱਥ ਆਦਿ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਣਵਸ਼੍ ਚ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ ਚ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਨ ਵਾਯੁਕ੍ਰਿਯੇ ਪृਥਗੁਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾਦਿਵਤ੍ ਤੁ ਤਤ੍ਸਹਸ਼ਿष੍ਟ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯਃ
ਪਰ ਅੱਖ ਆਦਿ ਵਾਂਗ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਅਕਰਣਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਨ ਦੋषਸ੍ ਤਥਾ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਔਗੁਣ ਨਹੀਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਮਨੋਵਤ੍ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਦੀ ਪੰਜ ਕਰਤਬਾਂ ਹਨ, ਮਨ ਵਾਂਗ।
ਅਣੁਸ਼੍ ਚ
ਇਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਆਦ੍ਯਧਿष੍ਠਾਨਂ ਤੁ ਤਦਾਮਨਨਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਵਤਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍
ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਦਿ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ।
ਤਸ੍ਯ ਚ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍
ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਦ੍ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਤ੍
ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਛੱਡ ਕੇ।
ਭੇਦਸ਼੍ਰੁਤੇਰ੍ ਵੈਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯਾਚ੍ ਚ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਕਰਕੇ।
ਸਂਜ੍ਞਾਮੂਰ੍ਤਿਕॢਪ੍ਤਿਸ੍ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਕੁਰ੍ਵਤ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਪਰ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਬਣਾਵਟ, ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਕੇ।
ਮਾਂਸਾਦਿ ਭੌਮਂ ਯਥਾਸ਼ਬ੍ਦਮਿਤਰਯੋਸ਼੍ ਚ
ਮਾਸ ਆਦਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ; ਹੋਰ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ।
ਵੈਸ਼ੇष੍ਯਾਤ੍ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਦਸ੍ ਤਦ੍ਵਾਦਃ
ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹੀ ਮਤ ਸਹੀ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਤਰਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੌ ਰਂਹਤਿ ਸਂਪਰਿष੍ਵਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਨਿਰੂਪਣਾਭ੍ਯਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਲਵਕੜ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਨਿਰਣੇ ਕਰਕੇ।
ਤ੍ਰ੍ਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਤੁ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍
ਪਰ ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ।
ਪ੍ਰਾਣਗਤੇਸ਼੍ ਚ
ਤੇ ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਂਸ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਰੁਤੇਰ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਭਾਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍
ਜੇ ਅੱਗ ਆਦਿ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਉਲਲੇਖ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਦਲੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਰੂਪਕ ਹੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਥਮੇ ऽਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਤਾ ਏਵ ਹ੍ਯ੍ ਉਪਪਤ੍ਤੇਃ
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਤਰਕਯੋਗ ਹਨ।
ਅਸ਼੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨੇष੍ਟਾਦਿਕਾਰਿਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤੇਃ
ਜੇ ਦਲੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਯਜਨਾ ਆਦਿ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਕ੍ਤਂ ਵਾਨਾਤ੍ਮਵਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ
ਜਾਂ ਇਹ ਰੂਪਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਕृਤਾਤ੍ਯਯੇ ऽਨੁਸ਼ਯਵਾਨ੍ ਦृष੍ਟਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਯਾਂ ਯਥੇਤਮਨੇਵਂ ਚ
ਜਦੋਂ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਰਿਆ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਚਰਣਾਦ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਤਦੁਪਲਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥੇਤਿ ਕਾਰ੍ष੍ਣਾਜਿਨਿਃ
ਜੇ ਪੈਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸੰਕੇਤ ਲਈ ਹੈ; ਕਾਰਸ਼ਣਾਜਿਨੀ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਨਰ੍ਥਕ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਤਦਪੇਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍
ਜੇ ਦਲੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਬੇਉਦੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਕृਤਦੁष੍ਕृਤੇ ਏਵੇਤਿ ਤੁ ਬਾਦਰਿਃ
ਸਿਰਫ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ, ਬਾਦਰੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਿष੍ਟਾਦਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ ਅਪਿ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਮੰਦੇ ਆਦਿ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਯਮਨੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯੇਤਰੇषਾਮਾਰੋਹਾਵ੍ ਅਰੋਹੌ ਤਦ੍ਗਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਪਰ ਨਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਉਤਰਾਈ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਥੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।