ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਦ੍ਧਰ੍ਮੋਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਅੰਦਰੋਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਬਾਰੇ ਹੈ।
ਭੇਦਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚਾਨ੍ਯਃ
ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਹੋਰ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਸ੍ ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਾਤ੍
ਅਕਾਸ਼, ਇਸ਼ਾਰੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਰਕੇ।
ਅਤ ਏਵ ਪ੍ਰਾਣਃ
ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ।
ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ ਚਰਣਾਭਿਧਾਨਾਤ੍
ਜੋਤ, ਉਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਉੱਲੇਖ ਕਰਕੇ।
ਛਨ੍ਦੋ ऽਭਿਧਾਨਾਨ੍ ਨੇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਤਥਾ ਚੇਤੋऽਰ੍ਪਣਨਿਗਦਾਤ੍ ਤਥਾ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਛੰਦ ਦੇ ਉੱਲੇਖ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਦੀ ਅਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਐਸਾ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਪਾਦਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋਪਪਤ੍ਤੇਸ਼੍ ਚੈਵਮ੍
ਤੇ ਭੂਤ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਕਰਕੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਉਪਦੇਸ਼ਭੇਦਾਨ੍ ਨੇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨੋਭਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵਿਰੋਧਾਤ੍
ਜੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਣਸ੍ ਤਥਾਨੁਗਮਾਤ੍
ਪ੍ਰਾਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਗਲੇ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ।
ਨ ਵਕ੍ਤੁਰ੍ ਆਤ੍ਮੋਪਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਇਤਿ ਚੇਦ੍ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਸਂਬਨ੍ਧਭੂਮਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍
ਜੇ ਕਹੋ ਕਿ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਆਤਮਕ ਸੰਬੰਧ ਹੀ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਤੂਪਦੇਸ਼ੋ ਵਾਮਦੇਵਵਤ੍
ਪਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਮਦੇਵ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਜੀਵਮੁਖ੍ਯਪ੍ਰਾਣਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ ਨੇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨੋਪਾਸਾਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਾਦਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਹ ਤਦ੍ਯੋਗਾਤ੍
ਜੇ ਕਹੋ ਕਿ ਜੀਵ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੋਹਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਹਰ ਥਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਿਤਗੁਣੋਪਪਤ੍ਤੇਸ਼੍ ਚ
ਅਤੇ ਚਾਹੀਦੇ ਗੁਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਕਰਕੇ।
ਅਨੁਪਪਤ੍ਤੇਸ੍ ਤੁ ਨ ਸ਼ਾਰੀਰਃ
ਪਰ ਸ਼ਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤृਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚ
ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ।
ਸ਼ਬ੍ਦਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍
ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤੇਸ਼੍ ਚ
ਤੇ ਜੋ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਅਰ੍ਭਕੌਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦ੍ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚ ਨੇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਨਿਚਾਯ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਵਂ ਵ੍ਯੋਮਵਚ੍ ਚ
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਬਚਪਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਐਸਾ ਹੀ ਨਾਮ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ।
ਸਂਭੋਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਵੈਸ਼ੇष੍ਯਾਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਆਖੇ ਕਿ ਭੋਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਅਤ੍ਤਾ ਚਰਾਚਰਗ੍ਰਹਣਾਤ੍
ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਰਣਾਚ੍ ਚ
ਤੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਾਨੌ ਹਿ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਦੋ ਆਤਮਾਵਾਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇषਣਾਚ੍ ਚ
ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਅਨ੍ਤਰ ਉਪਪਤ੍ਤੇਃ
ਅੰਦਰਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਸ੍ਥਾਨਾਦਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚ
ਤੇ ਥਾਂ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਸੁਖਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਭਿਧਾਨਾਦ੍ ਏਵ ਚ
ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਅਤ ਏਵ ਚ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤੋਪਨਿषਤ੍ਕਗਤ੍ਯਭਿਧਾਨਾਚ੍ ਚ
ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੀ।
ਅਨਵਸ੍ਥਿਤੇਰ੍ ਅਸਂਭਵਾਚ੍ ਚ ਨੇਤਰਃ
ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।