ਏਤੇਨ ਸ਼ਿष੍ਟਾਪਰਿਗ੍ਰਹਾ ਅਪਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਏਆਂ ਦੀ ਸਵੀਕਰਤਾ ਵੀ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੋਕ੍ਤ੍ਰਾਪਤ੍ਤੇਰ੍ ਅਵਿਭਾਗਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਯਾਲ੍ ਲੋਕਵਤ੍
ਜੇ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਅੰਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਤਦਨਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਰਮ੍ਭਣਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭ੍ਯਃ
ਇਸ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ 'ਸ਼ੁਰੂਆਤ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵੇ ਚੋਪਲਬ੍ਧੇਃ
ਅਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਤੇ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਾਪਰਸ੍ਯ
ਅਤੇ, ਦੂਜਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਨੇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇਣ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇषਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤੇਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਤਰਾਚ੍ ਚ
ਜੇ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਹੀਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਕ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਗੁਣ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਟਵਚ੍ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਕਪੜੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ।
ਯਥਾ ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਃ
ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸਾਸ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ।
ਇਤਰਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਧਿਤਾਕਰਣਾਦਿਦੋषਪ੍ਰਸਕ੍ਤਿਃ
‘ਹੋਰ’ ਕਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਕਰਤਵ ਦੇ ਅਸੰਭਵ ਹੋਣ ਆਦਿ ਖਾਮੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਧਿਕਂ ਤੁ ਭੇਦਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਪਰ ਕੁਝ ਵੱਧ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਮਾਦਿਵਚ੍ ਚ ਤਦਨੁਪਪਤ੍ਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਉਪਸਂਹਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ ਨੇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਕ੍ਸ਼ੀਰਵਦ੍ ਧਿ
ਜੇ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਦੇਵਾਦਿਵਦ੍ ਅਪਿ ਲੋਕੇ
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿਕ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਸ੍ਨਪ੍ਰਸਕ੍ਤਿਰ੍ ਨਿਰਵਯਵਤ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਕੋਪੋ ਵਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜਿਹੜਾ ਅੰਗ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਕਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤੇਸ੍ ਤੁ ਸ਼ਬ੍ਦਮੂਲਤ੍ਵਾਤ੍
ਪਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਿ ਚੈਵਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ ਚ ਹਿ
ਅਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ਦੋषਾਚ੍ ਚ
ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਾਮੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੋਪੇਤਾ ਚ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕਰਣਤ੍ਵਾਨ੍ ਨੇਤਿ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਅੰਗ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨ ਪ੍ਰਯੋਜਨਵਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍
ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਹੈ।
ਲੋਕਵਤ੍ ਤੁ ਲੀਲਾਕੈਵਲ੍ਯਮ੍
ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਚਨਾ ਸਿਰਫ ਖੇਡ ਲਈ ਹੈ।
ਵੈषਮ੍ਯਨੈਰ੍ਘृਣ੍ਯੇ ਨ ਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾ ਹਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ
ਵੈਰ-ਵਿਕਾਰ ਜਾਂ ਨਿਰਦਯਤਾ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਰ੍ਮਾਵਿਭਾਗਾਦ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨਾਨਾਦਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ ਚ
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕਰਮ ਵੰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਅਨਾਦਿ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮੋਪਪਤ੍ਤੇਸ਼੍ ਚ
ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਰਚਨਾਨੁਪਪਤ੍ਤੇਸ਼੍ ਚ ਨਾਨੁਮਾਨਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਸ਼੍ ਚ
ਤੇ ਬਣਤਰ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤਰਕ ਵੀ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਪਯੋ ऽਮ੍ਬੁਵਚ੍ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ਰਾਪਿ
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਾਨਵਸ੍ਥਿਤੇਸ਼੍ ਚਾਨਪੇਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍
ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਭਾਵਾਚ੍ ਚ ਨ ਤृਣਾਦਿਵਤ੍
ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਘਾਹ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।
ਪੁਰੁषਾਸ਼੍ਮਵਦ੍ ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਤਥਾਪਿ
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗਿਤ੍ਵਾਨੁਪਪਤ੍ਤੇਸ਼੍ ਚ
ਤੇ ਮੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।