ਸਂਸ੍ਕਾਰਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਤਦਭਾਵਾਭਿਲਾਪਾਚ੍ ਚ
ਸ਼ੁਧੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਗੈਰ-ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਕਰਕੇ।
ਤਦਭਾਵਨਿਰ੍ਧਾਰਣੇ ਚ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਃ
ਤੇ ਗੈਰ-ਹੋਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤਸਦੀਕ ਹੋਣ ਤੇ ਕਰਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਸ਼੍ਰਵਣਾਧ੍ਯਯਨਾਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿषੇਧਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਣਨ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤੇਸ਼੍ ਚ
ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਕਮ੍ਪਨਾਤ੍
ਕੰਪਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ੋ ऽਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਦਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਉਲਲੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੋਰ੍ ਭੇਦੇਨ
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੇ ਜਾਨ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।
ਪਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਭ੍ਯਃ
ਪਤੀ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ
ਆਨੁਮਾਨਿਕਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਕੇषਾਮ੍ ਇਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਸ਼ਰੀਰ-ਰੂਪਕ-ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤ-ਗृਹੀਤੇਰ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਚ
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਪਮਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤੁ ਤਦਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍
ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।
ਤਦਧੀਨਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਰ੍ਥਵਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਰਥਵਾਨ ਹੈ।
ਜ੍ਞੇਯਤ੍ਵਾਵਚਨਾਚ੍ ਚ
ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਣਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਉਚਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਦਤੀਤਿ ਚੇਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਹਿ ਪ੍ਰਕਰਣਾਤ੍
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ 'ਉਹ ਬੋਲਦਾ ਹੈ', ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮ੍ ਏਵ ਚੈਵਮ੍ ਉਪਨ੍ਯਾਸਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ਼੍ ਚ
ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਹੀ ਬਾਰੇ ਹੀ ਚਰਚਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਦ੍ਵਚ੍ ਚ
ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੀ ਵੀ।
ਚਮਸਵਦਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਦੇ ਕਪ ਨਾਲ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਪਕ੍ਰਮਾ ਤੁ ਤਥਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਧੀਯਤ ਏਕੇ
ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਕਲ੍ਪਨੋਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ ਚ ਮਧ੍ਵਾਦਿਵਦਵਿਰੋਧਃ
ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠਾ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ।
ਨ ਸਂਖ੍ਯੋਪਸਂਗ੍ਰਹਾਦਪਿ ਜ੍ਞਾਨਾਭਾਵਾਦ੍ ਅਤਿਰੇਕਾਚ੍ ਚ
ਗਿਣਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਦਯੋ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇषਾਤ੍
ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ।
ਜ੍ਯੋਤਿषੈਕੇषਾਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਨ੍ਨੇ
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੱਚਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ।
ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਚਾਕਾਸ਼ਾਦਿषੁ ਯਥਾਵ੍ਯਪਦਿष੍ਟੋਕ੍ਤੇਃ
ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਸਮਾਕਰ੍षਾਤ੍
ਆਕਰਸ਼ਣ ਕਰਕੇ।
ਜਗਦ੍ਵਾਚਿਤ੍ਵਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ।
ਜੀਵਮੁਖ੍ਯਪ੍ਰਾਣਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ ਨੇਤਿ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜੀਵ ਤੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਜੈਮਿਨਿਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਚੈਵਮ੍ ਏਕੇ
ਪਰ ਜੈਮੀਨੀ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹਦਾ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਇਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਵਾਕ੍ਯਾਨ੍ਵਯਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ।
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਸਿਦ੍ਧੇਰ੍ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ਆਸ਼੍ਮਰਥ੍ਯਃ
ਆਸ਼ਮਰਥਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਤ੍ਕ੍ਰਮਿष੍ਯਤ ਏਵਂ ਭਾਵਾਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਔਡੁਲੋਮਿਃ
ਔਡੁਲੋਮੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਕਰਕੇ।