ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਲਕੜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ, ਤਾਂ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਗਤੀ-ਵਿਧਾਨ ਵੱਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਦਾ ਹਾਕਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੈ-ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਦਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਜੈਮੀਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਾਦਰਾਯਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਦਸ਼ਾਹ ਅਗ੍ਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸੁਧ-ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਤਰਕਸੰਗਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਗਦੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੂਹ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੀਨਤਾ ਜਾਂ ਪਰਮ ਗਤੀ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਸਭ ਲਈ। ਇੱਥੇ, ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਲੱਛਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਆਤਮਾ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ—ਇਹ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।