ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਸਾਖੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਭਿੰਨ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਵਾਕਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਅਮਰਤਾ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ਼ਮਾ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਦੀ ਵੀ ਉਚਿਤਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇ ਕਿ 'ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ' ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਹੀ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਚ-ਸਬੂਤ ਹੈ। ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਉਲੇਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਗਨੀ ਸਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਖੁਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਯਾਦਗਾਰ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ 'ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ,' ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੱਖਣੀ ਅਯਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਰਸਤਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਸਤਾ ਕਿਰਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਫਰਕ ਅਤੇ ਅਫਰਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਜਲੀ, ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਰਸਤਾ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਚ, ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਦਰੀ ਦੀ ਰਾਏ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚਲਣ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਿਤ ਵੀ ਹੈ। ਨੇੜਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਾਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਆਤਮਾ ਸਰਵੋਚ ਦੈਵੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਚਿਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਜੈਮੀਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਸਰਵੋਚ' ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਮੁੜ ਕਰਮ 'ਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਬਦਰਾਯਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,' ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਹੈ; ਕਰਮ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਫਰਕ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਆਤਮਾ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਲਿਖਤ ਹੈ। ਆਤਮਾ, ਸੰਦਰਭ ਕਰਕੇ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਭਿੰਨ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਮੀਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਵਿਵਰਣਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ। ਆਉਦੁਲੋਮੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਵਭਾਵੀ ਇਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਬਦਰਾਯਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਵਰਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਉਸ ਦੇ ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ, ਸ਼ਾਸਤਰੀਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।