ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਬ੍ਰਹ્મਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਏ ਤੋਂ ਲਿਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਜਾਂ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਮ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪਾਪ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਜਿਹੜੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ, ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਅੰਤਮ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੋਲੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਗਤਿ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਤਮਾ ਸਾਰਿਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੀਨਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਅਮਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਰਸ ਪੀਣ ਸਮੇਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਉਲੇਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉੱਸ਼ਮਾ (ਤਾਪ) ਹੈ, ਉਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਖੇ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਦਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਉਚਾਰਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਸਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਜਲਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਖੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਰੇਖਾ (ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਰਣ) ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛੇ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਰਸਤਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਅਯਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਯਾਗ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਰਣ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਤਮਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਿਜਲੀ, ਫਿਰ ਵਰੁਣ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਹੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਮੂਲ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਦਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਏ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਦੀ ਚਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹੀ ਨਾਮ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਅਪਨੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਾ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤਵ ਉਲੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੈਮਿਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਉਤਮ' ਹੀ ਅਸਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਹਾਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਫ਼ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।