ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਯਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਅਭਿਆਸ ਸਦੀਵ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੀਤੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰਤਾ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਰਮ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਬਾਦਰਾਯਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਚਿਤਤਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਰਥਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਥਾਂ ਇਹ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫ਼ਰਕ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਫ਼ਤ ਜਾਂ ਆਗਿਆ ਦੇ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਮਨਮੁਤਾਬਕ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਦਬਾਉਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਊਰਜਾ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੈਮਿਨੀ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਬਾਦਰਾਯਣ ਜੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਧਾਰਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਫ਼ਤ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ "ਹੋਣਾ" ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਅਰਥ ਵਿਚਕਾਰ-ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਗ, ਇੰਦਨ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਰ ਕੁਝ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਕ ਤੱਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕਰਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੂਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵੀ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਕਰਮ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਕਰੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹ ਕਰਮ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ, ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਕਰਮ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੋ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅੰਤਰਾਲ ਵਿਚ ਵੀ, ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਪਾ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਦੂਜਾ ਕਰਮ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੈਮਿਨੀ ਜੀ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਪਤਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।