ਇਹ ਵਿਆਖਿਆਨ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਇਹ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ, ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਲਕੜੀ ਜਾਂ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹੀ ਗੁਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁਜਾਰੀ ਜਾਂ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯੁਕਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਖਾਸ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਹਾਇਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧਾ ਉਚਾਰਣ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਦਲ-ਬਦਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਵਾਂ ਕੰਮ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਆਦਿਕ ਗੁਣ, ਉਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਛਾ ਆਦਿਕ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਉੱਥੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਸਖਤ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਇਹ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਤਵੱਛੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਕਲਪ ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਲਾਅ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਰਣੇ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਬਚਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਜੁੜਾਅ ਆਦਿਕ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਮਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੁੜਾਅ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਪਰਖ ਵਾਂਗ। ਪਰ ਜੋ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਹਰ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਤਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕਰਮ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਯਜ్ఞ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਆਦਿ ਹੈ। ਵਿਕਲਪ ਇਸ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਤ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ। ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਾਂਝਾ ਗੁਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਬਾਦਰਾਯਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਹੈ, ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜੈਮਿਨੀ ਦਾ ਇਹ ਮਤ ਹੈ।