ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੈਦਾਂਤ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਿਦਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ, ਸਿਰਫ਼ ਸੰਦਰਭ ਦੀ ਵੱਖਰੀਤਾ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਜਾਂ ਘਟਿਆਪਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਉੱਚ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਉਚਿਤਤਾ ਜਾਂ ਅਉਚਿਤਤਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਮੰਨਿਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਫਿਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਪਰਵੇਸ਼ਨ (ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਝਣਯੋਗ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਮੁੱਖ ਤੱਤ (Chief Principle) ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। 'ਪਿਆਰੇ ਸਿਰ' ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਵਧ-ਘਟ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ, ਉਹ ਅਰਥ ਦੇ ਆਮਪਣ (generality) ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਧਿਆਨ (meditation) ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। 'ਆਤਮਾ' (Self) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਮਝ, ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਅਗਲੇ ਸਿਦਾਂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ 'ਸੰਬੰਧ' (connection) ਕਰਕੇ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ (specification) ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ (effect) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅ-ਵੱਖਰੇਪਣ (non-difference) ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵੀ ਇਹ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਵੱਖਰੇਪਣ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਪਰਵੇਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। 'ਪੁਰਸ਼' (person) ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸadhna ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਰਥ ਦੀ ਵੱਖਰੇਤਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ (Creator) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਉਪਾਯਨ' (upāyana) ਸ਼ਬਦ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਛੰਦ (metres) ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਾਂ ਗੀਤ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰਾਂ (funeral rites) ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਜਮਾਨਾਂ (officiants) ਦਾ ਕੰਮ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ (commission) ਤੱਕ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਲਈ ਕੋਈ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ (imperishable) 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰੋਕ ਹੈ, ਆਮ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰੀਕਿਆਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਹਾਇਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਾਂਗ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ 'ਚ ਹੋਰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਹੇਠਲੇ ਤੱਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਦਲ-ਬਦਲ (interchange) ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਤੱਤ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਆਦਿ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਹਨ। ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਉੱਥੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛੱਡਣਾ (omission) ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਉਕਤਿ (statement) ਹੈ। ਨਿਰਣੈ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ; ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਤੀਜਾ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ (giving) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਾਰਾ (indicative sign) ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਵਿਕਲਪ, ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਤਾਰ (extension) ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ (knowledge) ਹੀ ਹੈ, ਨਿਰਣੈ ਤੇ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੈਦਾਂਤ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਿਦਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੰਦਰਭ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਆਮਪਣ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਮਝਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਦਾ-ਤੱਤ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੋ ਸਕੇ।