ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਤੱਤ-ਚਰਚਾ ਇਕ ਸੁਤੰਤਰ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਵਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਲ ਸਦਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕ-ਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੈਮਿਨਿ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਲ ਤਾਂ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਦਰਾਯਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਲ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਆਗਿਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਵੀ ਫਰਕ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਧਾਂਤ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਸਵਾਧਿਆਇ (ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਠ ਕਰਨ) ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਚਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਉਪਸਥਿਤ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਸੰਦਰਭ ਦਾ ਫਰਕ ਕਦੇ ਵੀ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉੱਚੀ ਜਾਂ ਨੀਵੀਂ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਹੁੰਚ ਜਾਂ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਾਜਬ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਆਨੰਦ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸੌਂਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ 'ਪਿਆਰੇ ਸਿਰ' ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਾਂ ਵਾਧਾ-ਘਾਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਰਕ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅਰਥ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ 'ਆਤਮਾ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪਿਛਲੇ ਮਾਮਲੇ ਵਾਂਗ, ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ', ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਫਰਕ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਪਰਸੋਨਾ (ਪੁਰਸ਼) ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਛੋੜ-ਛਾੜ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ 'ਉਪਾਇਆਨ' ਸ਼ਬਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਛੰਦ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਾਂ ਗੀਤ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਸਮੇਂ, ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਮਨਮੁੱਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਉਪਸਥਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਤੱਤ-ਚਰਚਾ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ, ਕਰਮ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।