ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਗੁੱਥੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਧਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਖੇ ਕਿ ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ, ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਰਚਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਮੱਧ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਮਾਇਆ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਨਾਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਇਥੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਰਮ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੋਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੱਛਣ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਖੇ ਕਿ ਇਹ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੋਰ ਵੀ ਇਹੀ ਮਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਨਿਰਾਕਾਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਰਾਕਾਰਤਾ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਾਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਪ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾ ਇਥੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਦੀ ਨਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਤਰਕ ਰਾਹੀਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿੰਨ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ਼ਾਰਾ ਇੰਝ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੋਨੋ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੇਚਦਗੀ। ਜਾਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਾਂਗ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ, ਮਨਾਹੀ ਕਰਕੇ ਵੀ। ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਦਲੀਲ ਮਾਪ, ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਇਹ ਪੌਣ (ਸਮਾਨਤਾ) ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਹੈ, ਪੈਰ ਵਾਂਗ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਦਿ। ਅਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯੁਕਤਿਸੰਗਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਆਕਾਸ਼' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜ਼, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਗਿਆਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।