ਇਕ ਵਾਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਸਤਿਆਨੁਸਾਰੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉੱਚਤਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਾਨਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ, ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਸਾਮਾਨਿਆ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਬੁਧਿਮਾਨ ਲੋਕ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨਾਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੋਂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਤਤਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹੈ। ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ (ਅਣਜਾਣ) ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਰਾਦਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣ (ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀ) ਵੀ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਰਥ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਕਥਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਸੱਤ-ਵਿਧੀ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਆਦਿ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਹਨ। ਹਵਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਖ ਆਦਿ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਗ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਇਹ ਵੀ ਸੁਖਮ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਚਾਨਣ ਆਦਿ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਚਤਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੇ ਅੰਤਰ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਨਾਮ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਣ ਤਿੰਨ-ਵਿਧੀ ਵੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮਾਸ ਆਦਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਬਦ ਅਨੁਸਾਰ; ਹੋਰ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ। ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਰਾਏ ਠੀਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਛ-ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਨਿਰਣੈ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਤਿੰਨ-ਵਿਧੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਕਰਕੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਆਦਿ ਦੇ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਵਾਦ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਮਾਵਾਦ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਗੱਲਾਂ ਤਰਕਯੋਗ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਾਦ ਕਰੇ ਕਿ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਯਜਨਾ ਆਦਿ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਥਵਾ, ਇਹ ਉਪਮਾਵਾਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲੀ "ਆਤਮਾ" ਨਹੀਂ; ਐਸਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰਮ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੈਰ ਆਦਿ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਹੈ; ਕਰਸ਼ਣਾਜਿਨੀ ਐਸਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਵਾਦ ਕਰੇ ਕਿ ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ, ਬਾਦਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਅਪਰੀਤ ਕਰਮ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨਿਰਣੈ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਤਥਾਨ ਅਤੇ ਪਤਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਵਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।