ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਆਤਮਾ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਮਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ-ਰੂਪ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ, ਬਾਕੀ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੱਚਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਨ-ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ। ਇਹ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪਰ ਜੈਮੀਨੀ ਨੇ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਐਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਸ਼ਮਰਥਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਉਦੁਲੋਮੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਦਾਈ ਹੋਣ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਕ੍ਰਿਤਸਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਤਮਾ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਆਦਿ-ਰੂਪਤਾ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ, ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧਾ ਉਲੇਖ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਲਾਭ ਲਈ, ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਰੋਤ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਚਰਨ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਬਜੈਕਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਇੰਝ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸ੍ਰੁਤੀ-ਸਮਝਣ ਲਈ ਥਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਚ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਮੀ ਹੋਰ ਸ੍ਰੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਅਸਤੀਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਅਲੱਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਛਾਣ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਦਿੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਹੈ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹੀ ਨਤੀਜਾ ਆਉਂਦਾ, ਜੋ ਅਣਲੌਜਿਕ ਹੈ। ਪਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਉਚਿਤ ਉਦਾਹਰਣ ਨਹੀਂ। ਇਨਸਾਨੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕਈ ਖਾਮੀਆਂ ਹਨ। ਤਰਕ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਅੰਤਹੀਣ ਅਣਸੁਝੀ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਇਆਂ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ 'ਮੂਲ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਖ ਉਪਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਅਸਤਿਤਵ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਵਾਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਗੁਣ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਪੜੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਦੂਜਾ' ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਐਸੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਅਸੰਭਵਤਾ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਵੱਧ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਤੇ ਉੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਦੀ ਸਮਝ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।