ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਸੁਖਮ ਹੋਣਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਾਜਬ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਉਲੇਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ “ਉਹ ਬੋਲਦਾ ਹੈ,” ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸੰਦਰਭ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪੈਚਾਨ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਕਪ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਰੰਭ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿਸਾਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਵੱਧ ਜਾਣ ਕਰਕੇ। ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ ਦੀ ਗੱਲ ਪਾਠ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਸਲ ਖੁਰਾਕ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਨੂੰ ਕਾਰਣ ਵਜੋਂ ਉਲੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਰਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਲੱਛਣ ਜੀਵਾਤਮਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੈਮਿਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹੈ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਇਹੀ ਰਾਏ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਕੜੀ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਆਸ਼ਮਰਥਯਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਲੱਛਣ ਉਪਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਔਦੁਲੋਮੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਤੱਤ ਜਦੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਕ੍ਰਿਤਸਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ। ਅਤੇ ਮੁਢਲੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਮਨਸ਼ਾ ਦੀ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਦੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ – ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਅਪੱਤੀ ਕਰੇ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੋਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਪਛਾਣ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਤੀਜਾ ਆਉਂਦਾ, ਜੋ ਅਣੁਚਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਤ ਵਿਚ ਵੀ ਖਾਮੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਤਰਕ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਅਨੰਤ ਸੰਦੇਹ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਨਾਲ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।