ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਅ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਾਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਉਚਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਾਰਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਜਿਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ inference ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਬੰਧਤਾ ਸਿਖਾਈ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਾਸੇ, ਉਪਦੇਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੂਜਾ ਹੈ। ਖਾਲੀ (space) ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣ (vital force) ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (light) ਦੀ ਗੱਲ ਉਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇਵੇ ਕਿ ਮੀਟਰ (metre) ਦੇ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਥੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ, ਨਾਮਕਰਨ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ (vital force) ਦੀ ਪਛਾਣ, ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਆਧਾਰ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਪਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਦਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤ੍ਰੈ-ਧਾਤੂ ਧਿਆਨ ਦੋਵੇਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੰਬੰਧ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਚਾਹੀਦਾ ਗੁਣ ਵੀ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਪਰ embodied soul (ਜੀਵਾਤਮਾ) ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਚਪਨ ਜਾਂ ਹੋਰ designation ਦੇ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ (space) ਹੈ। ਜੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (eater) ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਆਤਮਾਵਾਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਹੋਈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਜਰੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਥਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ designation ਦੇ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਰਸਤੇ ਦੇ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਰਸਤੇ, ਅਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੇ ਉਲੇਖ ਕਰਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ, ਸਤ, ਚਿਤ, ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ।