ଵିରୋଧଃ କର୍ମଣୀତି ଚେନ୍ ନାନେକପ୍ରତିପତ୍ତେର୍ ଦର୍ଶନାତ୍
ଯଦି କହାଯାଏ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ବିରୋଧ ଅଛି, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୟୋଗ ଦେଖାଯାଏ ।
ଶବ୍ଦ ଇତି ଚେନ୍ ନାତଃ ପ୍ରଭଵାତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାନୁମାନାଭ୍ଯାମ୍
ଯଦି କହାଯାଏ ଏହା କେବଳ ଶବ୍ଦ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ଅନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ।
ଅତ ଏଵ ଚ ନିତ୍ଯତ୍ଵମ୍
ଏହି କାରଣରୁ ଏହା ଚିରନ୍ତନ ।
ସମାନନାମରୂପତ୍ଵାଚ୍ଚାଵୃତ୍ତାଵପ୍ଯଵିରୋଧୋ ଦର୍ଶନାତ୍ ସ୍ମୃତେଶ୍ ଚ
ନାମ ଓ ରୂପର ସମତା ଥିବାରୁ, ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ ଓ ସ୍ମରଣ ହୁଏ ।
ମଧ୍ଵାଦିଷ୍ଵ୍ ଅସଂଭଵାଦ୍ ଅନଧିକାରଂ ଜୈମିନିଃ
ମଧୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ସମ୍ଭବ ନ ହେବାରୁ ଅଧିକାର ନାହିଁ ବୋଲି ଜୈମିନି ମନେ କରନ୍ତି ।
ଜ୍ଯୋତିଷି ଭାଵାଚ୍ ଚ
କିନ୍ତୁ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞରେ ଏହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ ।
ଭାଵଂ ତୁ ବାଦରାଯଣୋ ଽସ୍ତି ହି
ବାଦରାୟଣ କହନ୍ତି ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି ।
ଶୁଗସ୍ଯ ତଦନାଦରଶ୍ରଵଣାତ୍ ତଦାଦ୍ରଵଣାତ୍ ସୂଚ୍ଯତେ ହି
ଚିନିର ଅଗ୍ରହ ଓ ଗଳିଯିବା ବିଷୟରେ ଶୁଣାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ଗଳିଯାଏ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ତେଣୁ ଏହା ଉପସ୍ଥାପିତ ।
କ୍ଷତ୍ରିଯତ୍ଵଗତେଶ୍ ଚ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେବାର ଦଶା ଆସିଥିବାରୁ ।
ଉତ୍ତରତ୍ର ଚୈତ୍ରରଥେନ ଲିଙ୍ଗାତ୍
ପରେ ଚୈତ୍ରରଥଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଇଙ୍ଗিত ମିଳେ ।
ସଂସ୍କାରପରାମର୍ଶାତ୍ ତଦଭାଵାଭିଲାପାଚ୍ ଚ
ସଂସ୍କାରକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯିବା ଓ ତାହାର ଅଭାବ କୁହାଯିବାରୁ ।
ତଦଭାଵନିର୍ଧାରଣେ ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଃ
ଏବଂ ତାହାର ଅଭାବ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।
ଶ୍ରଵଣାଧ୍ଯଯନାର୍ଥପ୍ରତିଷେଧାତ୍
ଶୁଣିବା ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ନିଷେଧ ଥିବାରୁ ।
ସ୍ମୃତେଶ୍ ଚ
ସ୍ମୃତି ଥିବାରୁ ।
କମ୍ପନାତ୍
କମ୍ପନ ହେବାରୁ ।
ଜ୍ଯୋତିର୍ ଦର୍ଶନାତ୍
ଆଲୋକ ଦେଖାଯିବାରୁ ।
ଆକାଶୋ ଽର୍ଥାନ୍ତରତ୍ଵାଦିଵ୍ଯପଦେଶାତ୍
ଆକାଶକୁ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିବାରୁ ।
ସୁଷୁପ୍ତ୍ଯୁତ୍କ୍ରାନ୍ତ୍ଯୋର୍ ଭେଦେନ
ସୁଷୁପ୍ତି ଓ ଦେହ ଛାଡ଼ିବାରେ ପ୍ରଥକ୍କରଣ ଥିବାରୁ ।
ପତ୍ଯାଦିଶବ୍ଦେଭ୍ଯଃ
ପତି ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କୁ ନେଇ କଥା ହେଉଛି।
ଆନୁମାନିକମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏକେଷାମ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ଶରୀର-ରୂପକ-ଵିନ୍ଯସ୍ତ-ଗୃହୀତେର୍ ଦର୍ଶଯତି ଚ
ଯଦି କହାଯାଏ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଦେହ ଉପମା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଏହିଥିରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ।
ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ତୁ ତଦର୍ହତ୍ଵାତ୍
କିନ୍ତୁ ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମ, କାରଣ ଏହା ପାଇଁ ଏହି ଗୁଣ ଉପଯୁକ୍ତ।
ତଦଧୀନତ୍ଵାଦ୍ ଅର୍ଥଵତ୍
ଏହା ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିବାରୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଜ୍ଞେଯତ୍ଵାଵଚନାଚ୍ ଚ
ଏବଂ ଏହା ଜଣାଯିବା ବିଷୟରେ କୌଣସି କଥା ନାହିଁ।
ଵଦତୀତି ଚେନ୍ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ହି ପ୍ରକରଣାତ୍
ଯଦି କହାଯାଏ, 'ସେ କଥା କହେ', ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ଲୋକେ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଏଵ ଚୈଵମ୍ ଉପନ୍ଯାସଃ ପ୍ରଶ୍ନଶ୍ ଚ
ଏହିପରି ଭାବେ କେବଳ ତିନିଟି ବିଷୟରେ ଉପସ୍ଥାପନ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
ମହଦ୍ଵଚ୍ ଚ
ଏବଂ ମହାନ୍ ବିଷୟକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ।
ଚମସଵଦଵିଶେଷାତ୍
ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ପାତ୍ରରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେପରି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ଜ୍ଯୋତିରୁପକ୍ରମା ତୁ ତଥା ହ୍ଯ୍ ଅଧୀଯତ ଏକେ
କିନ୍ତୁ କିଛି ଲୋକ ଆଲୋକକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, କାରଣ କିଛି ଲୋକ ଏହିପରି ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି।
କଲ୍ପନୋପଦେଶାଚ୍ ଚ ମଧ୍ଵାଦିଵଦଵିରୋଧଃ
ଏବଂ ମଧୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ଶିଖାଯିବାରୁ, କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ।
ନ ସଂଖ୍ଯୋପସଂଗ୍ରହାଦପି ଜ୍ଞାନାଭାଵାଦ୍ ଅତିରେକାଚ୍ ଚ
ସଂଖ୍ୟା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେବା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ଏବଂ ଅଧିକତା ଥିବାରୁ ଏହା ହୁଏ ନାହିଁ।