ଅନ୍ଯାଧିଷ୍ଠିତେ ପୂର୍ଵଵଦଭିଲାପାତ୍
ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ଭିତି କରିଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ ।
ଅଶୁଦ୍ଧମ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ଶବ୍ଦାତ୍
ଯଦି କିଏ କହେ ଏହା ଅଶୁଦ୍ଧ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ।
ରେତଃସିଗ୍ଯୋଗୋ ଽଥ
ତାପରେ ବୀର୍ୟ ସହ ଯୋଗ ହୁଏ ।
ଯୋନେଃଶରୀରମ୍
ଯୋନିରୁ ଶରୀର ହୁଏ ।
ସନ୍ଧ୍ଯେ ସୃଷ୍ଟିରାହ ହି
ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ନିର୍ମାତାରଂ ଚୈକେ ପୁତ୍ରାଦଯଶ୍ ଚ
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ।
ମାଯାମାତ୍ରଂ ତୁ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନାନଭିଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵରୂପତ୍ଵାତ୍
କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ମାୟା, କାରଣ ଏହାର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନାହିଁ ।
ପରାଭିଧ୍ଯାନାତ୍ ତୁ ତିରୋହିତଂ ତତୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ବନ୍ଧଵିପର୍ଯଯୌ
ଅନ୍ୟର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଲୁଚିଯାଏ; କାରଣ ଏହାରୁ ବନ୍ଧନ ଓ ବିପରୀତ ଦୁଇଟି ହୁଏ ।
ଦେହଯୋଗାଦ୍ଵା ସୋ ଽପି
କିମ୍ବା ଶରୀର ସହ ଯୋଗ ହେଉଥିବାରୁ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ ।
ସୂଚକଶ୍ ଚ ହି ଶ୍ରୁତେରାଚକ୍ଷତେ ଚ ତଦ୍ଵିଦଃ
ଏହାର ସୂଚନା ଶ୍ରୁତିରୁ ମିଳେ, ଏବଂ ଏହି ବିଷୟର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ କହନ୍ତି ।
ତଦଭାଵୋ ନାଡୀଷୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତେରାତ୍ମନି ଚ
ଏହାର ଅଭାବ ନାଡୀମାନେ ଓ ଆତ୍ମାରେ ଥାଏ, ଏହି ଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ ।
ଅତଃ ପ୍ରବୋଧୋ ଽସ୍ମାତ୍
ଏହିଥିରୁ ଜାଗ୍ରତି ହୁଏ ।
ସ ଏଵ ତୁ କର୍ମାନୁସ୍ମୃତିଶବ୍ଦଵିଧିଭ୍ଯଃ
କିନ୍ତୁ କର୍ମ, ସ୍ମୃତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସେଇ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ ।
ମୁଗ୍ଧେର୍ଽଧସଂପତ୍ତିଃ ପରିଶେଷାତ୍
ମୂଢ଼ ଲୋକ ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧ ସଫଳତା ମିଳେ, କାରଣ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ ।
ନ ସ୍ଥାନତୋ ଽପି ପରସ୍ଯୋଭଯଲିଙ୍ଗଂ ସର୍ଵତ୍ର ହି
ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟିର ଲକ୍ଷଣ ଏକାଉପରେ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଭେଦାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ପ୍ରତ୍ଯେକମତଦ୍ଵଚନାତ୍
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହା ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଏହା କହିନାହିଁ।
ଅପି ଚୈଵମ୍ ଏକେ
ଏଭଳି ମତ କିଛି ଲୋକ ଧରନ୍ତି।
ଅରୂପଵଦେଵ ହି ତତ୍ପ୍ରଧାନତ୍ଵାତ୍
ଏହା ନିରାକାର ସଦୃଶ, କାରଣ ଏହି ଗୁଣ ଅଧିକ।
ପ୍ରକାଶଵଚ୍ଚାଵୈଯର୍ଥ୍ଯାତ୍
ଏହା ଆଲୋକ ସଦୃଶ, ନାହିଁଲେ ଏହାର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ।
ଆହ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରମ୍
ସେ ଏହାକୁ କେବଳ ଏହି ରୂପରେ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।
ଦର୍ଶଯତି ଚାଥୋ ଅପି ସ୍ମର୍ଯତେ
ସେ ଏହିପରି ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ ଆସିଛି।
ଅତ ଏଵ ଚୋପମା ସୂର୍ଯକାଦିଵତ୍
ଏହି କାରଣରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର କିରଣ ସଦୃଶ ଉପମା ଦିଆଯାଇଛି।
ଅମ୍ବୁଵଦଗ୍ରହଣାତ୍ ତୁ ନ ତଥାତ୍ଵମ୍
କିନ୍ତୁ, ପାଣି ନେଇଯାଉ ନାହିଁବୋଲି, ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଏମିତି ନୁହେଁ।
ଵୃଦ୍ଧିହ୍ରାସଭାକ୍ତ୍ଵମନ୍ତର୍ଭାଵାଦୁଭଯସାମଞ୍ଜସ୍ଯାଦେଵଂ ଦର୍ଶନାଚ୍ ଚ
ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ଅଛି, ଏବଂ ଏହିପରି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ପ୍ରକୃତୈତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ହି ପ୍ରତିଷେଧତି ତତୋ ବ୍ରଵୀତି ଚ ଭୂଯଃ
ବିଷୟଟି ଏତିକି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ, କାରଣ ଏହା ଅଧିକକୁ ନକୁହେ, ପରେ ଆଉ କିଛି କହିଥାଏ।
ତଦଵ୍ଯକ୍ତମାହ ହି
ଏହାକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅପି ସଂରାଧନେ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାନୁମାନାଭ୍ଯାମ୍
ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଇବାରେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ଅନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ।
ପ୍ରକାଶାଦିଵଚ୍ଚାଵୈଶେଷ୍ଯଂ ପ୍ରକାଶଶ୍ ଚ କର୍ମଣ୍ଯଭ୍ଯାସାତ୍
ଏହା ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଦୃଶ ଅଭିନ୍ନ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଲୋକ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୁଏ।
ଅତୋ ଽନନ୍ତେନ ତଥା ହି ଲିଙ୍ଗମ୍
ଏହି କାରଣରୁ ଏହା ଅନନ୍ତ, କାରଣ ଏହିପରି ଚିହ୍ନ ମିଳେ।
ଉଭଯଵ୍ଯପଦେଶାତ୍ତ୍ଵହିକୁଣ୍ଡଲଵତ୍
ଦୁଇଟି ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି, ସାପ ଓ ଚକ୍ର ସଦୃଶ।