ଅଗ୍ନ୍ଯାଦିଶ୍ରୁତେର୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ଭାକ୍ତତ୍ଵାତ୍
ଯଦି ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମତ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା କେବଳ ଉପମା ମାତ୍ର।
ପ୍ରଥମେ ଽଶ୍ରଵଣାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ତା ଏଵ ହ୍ଯ୍ ଉପପତ୍ତେଃ
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ପ୍ରଥମେ ଏହା ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଭୁଲ, କାରଣ ସେଇ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ।
ଅଶ୍ରୁତତ୍ଵାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନେଷ୍ଟାଦିକାରିଣାଂ ପ୍ରତୀତେଃ
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହା ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହାଦିକ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝନ୍ତି।
ଭାକ୍ତଂ ଵାନାତ୍ମଵିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ତଥା ହି ଦର୍ଶଯତି
କିମ୍ବା ଏହା ଉପମା ମାତ୍ର, କାରଣ ଏହା ଆତ୍ମା ନୁହେଁ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦେଖାଏ।
କୃତାତ୍ଯଯେ ଽନୁଶଯଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟସ୍ମୃତିଭ୍ଯାଂ ଯଥେତମନେଵଂ ଚ
ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଶେଷ ହୁଏ, ଯାହାଙ୍କର କର୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ସେମାନେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଆନ୍ତି।
ଚରଣାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ତଦୁପଲକ୍ଷଣାର୍ଥେତି କାର୍ଷ୍ଣାଜିନିଃ
ଯଦି ପାଦ ଉଲ୍ଲେଖ ଉପରେ ଆପତ୍ତି ଆସେ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଚିହ୍ନ ମାନିବା ପାଇଁ; କାର୍ଷ୍ଣାଜିନି ଏପରି କହିଛନ୍ତି।
ଆନର୍ଥକ୍ଯମ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ତଦପେକ୍ଷତ୍ଵାତ୍
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହାର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଆବଶ୍ୟକ।
ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ ଏଵେତି ତୁ ବାଦରିଃ
ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମାତ୍ର ଏହି କଥା, ବାଦରି କହନ୍ତି।
ଅନିଷ୍ଟାଦିକାରିଣାମ୍ ଅପି ଚ ଶ୍ରୁତମ୍
ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହା ଶୁଣାଯାଇଛି।
ସଂଯମନେ ତ୍ଵ୍ ଅନୁଭୂଯେତରେଷାମାରୋହାଵ୍ ଅରୋହୌ ତଦ୍ଗତିଦର୍ଶନାତ୍
କିନ୍ତୁ ବିଚାର ସମୟରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଏଠାରେ ଯାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ମରନ୍ତି ଚ
ଏହି କଥା ସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅପି ସପ୍ତ
ସତ୍ତା ମଧ୍ୟ ସାତଟି।
ତତ୍ରାପି ତଦ୍ଵ୍ଯାପାରାଦଵିରୋଧଃ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବାରୁ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାକର୍ମଣୋର୍ ଇତି ତୁ ପ୍ରକୃତତ୍ଵାତ୍
କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ବିଷୟରେ, କାରଣ ଏହି ଅନୁଚ୍ଛେଦର ମୂଳ ବିଷୟ।
ନ ତୃତୀଯେ ତଥୋପଲବ୍ଧେଃ
ତୃତୀୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଏହା ନୁହେଁ, କାରଣ ଏପରି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ସ୍ମର୍ଯତେ ଽପି ଚ ଲୋକେ
ଏହି କଥା ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ଦର୍ଶନାଚ୍ ଚ
ଏହା ଦେଖାଯାଏବୋଳି ମଧ୍ୟ ।
ତୃତୀଯଶବ୍ଦାଵରୋଧଃ ସଂଶୋକଜସ୍ଯ
ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦର ନିୟମ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଥିପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏ ।
ତତ୍ସ୍ଵାଭାଵ୍ଯାପତ୍ତିରୁପପତ୍ତେଃ
ଏହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ଘଟଣା ଉଚିତ ।
ନାତିଚିରେଣ ଵିଶେଷାତ୍
ବିଶେଷ ଥିବାରୁ ବହୁତ ଦିନ ପରେ ନୁହେଁ ।
ଅନ୍ଯାଧିଷ୍ଠିତେ ପୂର୍ଵଵଦଭିଲାପାତ୍
ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ଭିତି କରିଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ ।
ଅଶୁଦ୍ଧମ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ଶବ୍ଦାତ୍
ଯଦି କିଏ କହେ ଏହା ଅଶୁଦ୍ଧ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ।
ରେତଃସିଗ୍ଯୋଗୋ ଽଥ
ତାପରେ ବୀର୍ୟ ସହ ଯୋଗ ହୁଏ ।
ଯୋନେଃଶରୀରମ୍
ଯୋନିରୁ ଶରୀର ହୁଏ ।
ସନ୍ଧ୍ଯେ ସୃଷ୍ଟିରାହ ହି
ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ନିର୍ମାତାରଂ ଚୈକେ ପୁତ୍ରାଦଯଶ୍ ଚ
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ।
ମାଯାମାତ୍ରଂ ତୁ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନାନଭିଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵରୂପତ୍ଵାତ୍
କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ମାୟା, କାରଣ ଏହାର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନାହିଁ ।
ପରାଭିଧ୍ଯାନାତ୍ ତୁ ତିରୋହିତଂ ତତୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ବନ୍ଧଵିପର୍ଯଯୌ
ଅନ୍ୟର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଲୁଚିଯାଏ; କାରଣ ଏହାରୁ ବନ୍ଧନ ଓ ବିପରୀତ ଦୁଇଟି ହୁଏ ।
ଦେହଯୋଗାଦ୍ଵା ସୋ ଽପି
କିମ୍ବା ଶରୀର ସହ ଯୋଗ ହେଉଥିବାରୁ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ ।
ସୂଚକଶ୍ ଚ ହି ଶ୍ରୁତେରାଚକ୍ଷତେ ଚ ତଦ୍ଵିଦଃ
ଏହାର ସୂଚନା ଶ୍ରୁତିରୁ ମିଳେ, ଏବଂ ଏହି ବିଷୟର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ କହନ୍ତି ।