ତତ୍ପୂର୍ଵକତ୍ଵାଦ୍ ଵାଚଃ
ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ବାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସପ୍ତ ଗତେର୍ ଵିଶେଷିତତ୍ଵାଚ୍ ଚ
ଏବଂ ଏହି ପଥ ସାତଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ହସ୍ତାଦଯସ୍ ତୁ ସ୍ଥିତେ ଽତୋ ନୈଵମ୍
କିନ୍ତୁ ହାତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ଶରୀର ରହିଲେ, ଏପରି ନୁହେଁ।
ଅଣଵଶ୍ ଚ
ଏହାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ ଚ
ଏବଂ ଏହାମାନେ ଉତ୍ତମ।
ନ ଵାଯୁକ୍ରିଯେ ପୃଥଗୁପଦେଶାତ୍
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାମାନେ ଅଲଗା ଭାବେ ଶିଖାଯାଇଛି।
ଚକ୍ଷୁରାଦିଵତ୍ ତୁ ତତ୍ସହଶିଷ୍ଟ୍ଯାଦିଭ୍ଯଃ
କିନ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭଳି, ସହଅବସ୍ଥା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା।
ଅକରଣତ୍ଵାଚ୍ ଚ ନ ଦୋଷସ୍ ତଥା ହି ଦର୍ଶଯତି
ଏବଂ ଏହାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନୁହେଁ ବୋଲି, କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିପରି ଦେଖାଏ।
ପଞ୍ଚଵୃତ୍ତିର୍ ମନୋଵତ୍ ଵ୍ଯପଦିଶ୍ଯତେ
ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚ ଧରଣର କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମନ ଭଳି।
ଅଣୁଶ୍ ଚ
ଏହା ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଜ୍ଯୋତିର୍ ଆଦ୍ଯଧିଷ୍ଠାନଂ ତୁ ତଦାମନନାତ୍ପ୍ରାଣଵତା ଶବ୍ଦାତ୍
କିନ୍ତୁ ଏହାର ଆଧାର ଆଲୋକ ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, କାରଣ ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି, ପ୍ରାଣ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା।
ତସ୍ଯ ଚ ନିତ୍ଯତ୍ଵାତ୍
ଏବଂ ଏହା ଚିରନ୍ତନ ଥିବାରୁ।
ତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତଦ୍ଵ୍ଯପଦେଶାଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠାତ୍
ସେଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, କାରଣ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଛାଡ଼ି।
ଭେଦଶ୍ରୁତେର୍ ଵୈଲକ୍ଷଣ୍ଯାଚ୍ ଚ
ଭିନ୍ନତା ବିଷୟରେ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଥିବାରୁ।
ସଂଜ୍ଞାମୂର୍ତିକୢପ୍ତିସ୍ ତୁ ତ୍ରିଵୃତ୍କୁର୍ଵତ ଉପଦେଶାତ୍
କିନ୍ତୁ ନାମ ଓ ରୂପ ଦେବା, ତିନିଭାଗ କରୁଥିବା ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଶିକ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ।
ମାଂସାଦି ଭୌମଂ ଯଥାଶବ୍ଦମିତରଯୋଶ୍ ଚ
ମାଂସ ଓ ଏହା ଭଳି ଯାହାକି ପୃଥିବୀର, ଶବ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ; ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଵୈଶେଷ୍ଯାତ୍ ତୁ ତଦ୍ଵାଦସ୍ ତଦ୍ଵାଦଃ
କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନତା ଥିବାରୁ, ସେଇ ମତ ଠିକ୍।
ତଦନ୍ତରପ୍ରତିପତ୍ତୌ ରଂହତି ସଂପରିଷ୍ଵକ୍ତଃ ପ୍ରଶ୍ନନିରୂପଣାଭ୍ଯାମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ସେ ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇ, ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା।
ତ୍ର୍ଯାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ ତୁ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵାତ୍
କିନ୍ତୁ ଏହା ତିନି ପ୍ରକାରର ହେବା ସହିତ, ଏହା ପ୍ରମୁଖ ହେବାରୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି କୁହାଯାଇଛି।
ପ୍ରାଣଗତେଶ୍ ଚ
ଏବଂ ପ୍ରାଣର ଗତି ସହିତ ଏହା ଜଡିତ ଥିବାରୁ।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଦିଶ୍ରୁତେର୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ଭାକ୍ତତ୍ଵାତ୍
ଯଦି ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମତ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା କେବଳ ଉପମା ମାତ୍ର।
ପ୍ରଥମେ ଽଶ୍ରଵଣାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ତା ଏଵ ହ୍ଯ୍ ଉପପତ୍ତେଃ
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ପ୍ରଥମେ ଏହା ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଭୁଲ, କାରଣ ସେଇ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ।
ଅଶ୍ରୁତତ୍ଵାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନେଷ୍ଟାଦିକାରିଣାଂ ପ୍ରତୀତେଃ
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହା ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହାଦିକ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝନ୍ତି।
ଭାକ୍ତଂ ଵାନାତ୍ମଵିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ତଥା ହି ଦର୍ଶଯତି
କିମ୍ବା ଏହା ଉପମା ମାତ୍ର, କାରଣ ଏହା ଆତ୍ମା ନୁହେଁ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦେଖାଏ।
କୃତାତ୍ଯଯେ ଽନୁଶଯଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟସ୍ମୃତିଭ୍ଯାଂ ଯଥେତମନେଵଂ ଚ
ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଶେଷ ହୁଏ, ଯାହାଙ୍କର କର୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ସେମାନେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଆନ୍ତି।
ଚରଣାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ତଦୁପଲକ୍ଷଣାର୍ଥେତି କାର୍ଷ୍ଣାଜିନିଃ
ଯଦି ପାଦ ଉଲ୍ଲେଖ ଉପରେ ଆପତ୍ତି ଆସେ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଚିହ୍ନ ମାନିବା ପାଇଁ; କାର୍ଷ୍ଣାଜିନି ଏପରି କହିଛନ୍ତି।
ଆନର୍ଥକ୍ଯମ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନ ତଦପେକ୍ଷତ୍ଵାତ୍
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହାର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଆବଶ୍ୟକ।
ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ ଏଵେତି ତୁ ବାଦରିଃ
ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମାତ୍ର ଏହି କଥା, ବାଦରି କହନ୍ତି।
ଅନିଷ୍ଟାଦିକାରିଣାମ୍ ଅପି ଚ ଶ୍ରୁତମ୍
ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହା ଶୁଣାଯାଇଛି।
ସଂଯମନେ ତ୍ଵ୍ ଅନୁଭୂଯେତରେଷାମାରୋହାଵ୍ ଅରୋହୌ ତଦ୍ଗତିଦର୍ଶନାତ୍
କିନ୍ତୁ ବିଚାର ସମୟରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଏଠାରେ ଯାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ।