ପ୍ରକାଶାଦିଵତ୍ ତୁ ନୈଵଂ ପରଃ
କିନ୍ତୁ ପରମେଶ୍ୱର ପାଇଁ ଏହିପରି ନୁହେଁ, ଯେପରି ପ୍ରକାଶ ଓ ଏହାଦି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ମରନ୍ତି ଚ
ଏହାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ଅନୁଜ୍ଞାପରିହାରୌ ଦେହସମ୍ବନ୍ଧାଜ୍ ଜ୍ଯୋତିରାଦିଵତ୍
ଦେହ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଥିବାରୁ ଅନୁମତି ଓ ନିଷେଧ ହୁଏ, ଯେପରି ପ୍ରକାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ଅସନ୍ତତେଶ୍ ଚାଵ୍ଯତିକରଃ
ଯାହା ଅବିରତ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ ମିଶିବା ନାହିଁ।
ଆଭାସ ଏଵ ଚ
ଏହା କେବଳ ଦେଖାଯିବା ଭାବ।
ଅଦୃଷ୍ଟାନିଯମାତ୍
ଅଦୃଷ୍ଟ ପ୍ରତି ନିୟମ ନଥିବାରୁ।
ଅଭିସନ୍ଧ୍ଯାଦିଷ୍ଵ୍ ଅପି ଚୈଵମ୍
ଏହିପରି ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରଦେଶଭେଦାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନାନ୍ତର୍ଭାଵାତ୍
ଯଦି କୁହାଯାଏ, 'ଅଞ୍ଚଳ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା', ତେବେ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ତଥା ପ୍ରାଣାଃ
ଏହିପରି ପ୍ରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଗୌଣ୍ଯସଂଭଵାତ୍ ତତ୍ପ୍ରାକ୍ ଶ୍ରୁତେଶ୍ ଚ
ମୂଳ ଅର୍ଥ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିକଥା କହିଛି।
ତତ୍ପୂର୍ଵକତ୍ଵାଦ୍ ଵାଚଃ
ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ବାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସପ୍ତ ଗତେର୍ ଵିଶେଷିତତ୍ଵାଚ୍ ଚ
ଏବଂ ଏହି ପଥ ସାତଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ହସ୍ତାଦଯସ୍ ତୁ ସ୍ଥିତେ ଽତୋ ନୈଵମ୍
କିନ୍ତୁ ହାତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ଶରୀର ରହିଲେ, ଏପରି ନୁହେଁ।
ଅଣଵଶ୍ ଚ
ଏହାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ ଚ
ଏବଂ ଏହାମାନେ ଉତ୍ତମ।
ନ ଵାଯୁକ୍ରିଯେ ପୃଥଗୁପଦେଶାତ୍
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାମାନେ ଅଲଗା ଭାବେ ଶିଖାଯାଇଛି।
ଚକ୍ଷୁରାଦିଵତ୍ ତୁ ତତ୍ସହଶିଷ୍ଟ୍ଯାଦିଭ୍ଯଃ
କିନ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭଳି, ସହଅବସ୍ଥା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା।
ଅକରଣତ୍ଵାଚ୍ ଚ ନ ଦୋଷସ୍ ତଥା ହି ଦର୍ଶଯତି
ଏବଂ ଏହାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନୁହେଁ ବୋଲି, କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିପରି ଦେଖାଏ।
ପଞ୍ଚଵୃତ୍ତିର୍ ମନୋଵତ୍ ଵ୍ଯପଦିଶ୍ଯତେ
ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚ ଧରଣର କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମନ ଭଳି।
ଅଣୁଶ୍ ଚ
ଏହା ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଜ୍ଯୋତିର୍ ଆଦ୍ଯଧିଷ୍ଠାନଂ ତୁ ତଦାମନନାତ୍ପ୍ରାଣଵତା ଶବ୍ଦାତ୍
କିନ୍ତୁ ଏହାର ଆଧାର ଆଲୋକ ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, କାରଣ ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି, ପ୍ରାଣ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା।
ତସ୍ଯ ଚ ନିତ୍ଯତ୍ଵାତ୍
ଏବଂ ଏହା ଚିରନ୍ତନ ଥିବାରୁ।
ତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତଦ୍ଵ୍ଯପଦେଶାଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠାତ୍
ସେଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, କାରଣ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଛାଡ଼ି।
ଭେଦଶ୍ରୁତେର୍ ଵୈଲକ୍ଷଣ୍ଯାଚ୍ ଚ
ଭିନ୍ନତା ବିଷୟରେ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଥିବାରୁ।
ସଂଜ୍ଞାମୂର୍ତିକୢପ୍ତିସ୍ ତୁ ତ୍ରିଵୃତ୍କୁର୍ଵତ ଉପଦେଶାତ୍
କିନ୍ତୁ ନାମ ଓ ରୂପ ଦେବା, ତିନିଭାଗ କରୁଥିବା ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଶିକ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ।
ମାଂସାଦି ଭୌମଂ ଯଥାଶବ୍ଦମିତରଯୋଶ୍ ଚ
ମାଂସ ଓ ଏହା ଭଳି ଯାହାକି ପୃଥିବୀର, ଶବ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ; ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଵୈଶେଷ୍ଯାତ୍ ତୁ ତଦ୍ଵାଦସ୍ ତଦ୍ଵାଦଃ
କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନତା ଥିବାରୁ, ସେଇ ମତ ଠିକ୍।
ତଦନ୍ତରପ୍ରତିପତ୍ତୌ ରଂହତି ସଂପରିଷ୍ଵକ୍ତଃ ପ୍ରଶ୍ନନିରୂପଣାଭ୍ଯାମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ସେ ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇ, ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା।
ତ୍ର୍ଯାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ ତୁ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵାତ୍
କିନ୍ତୁ ଏହା ତିନି ପ୍ରକାରର ହେବା ସହିତ, ଏହା ପ୍ରମୁଖ ହେବାରୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି କୁହାଯାଇଛି।
ପ୍ରାଣଗତେଶ୍ ଚ
ଏବଂ ପ୍ରାଣର ଗତି ସହିତ ଏହା ଜଡିତ ଥିବାରୁ।