ଅଵସ୍ଥିତିଵୈଶେଷ୍ଯାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନାଭ୍ଯୁପଗମାଦ୍ ଧୃଦି ହି
ଯଦି କହାଯାଏ, 'ଅବସ୍ଥାର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା,' ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏନି; ଏହା ହୃଦୟରେ ଅଛି।
ଗୁଣାଦ୍ଵା ଲୋକଵତ୍
କିମ୍ବା, ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ସାଧାରଣ ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଵ୍ଯତିରେକୋ ଗନ୍ଧଵତ୍ ତଥା ହି ଦର୍ଶଯତି
ଭିନ୍ନତା, ଯେପରି ଗନ୍ଧରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି ଏହା ପ୍ରମାଣିତ।
ପୃଥଗୁପଦେଶାତ୍
ପୃଥକ୍ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା।
ତଦ୍ଗୁଣସାରତ୍ଵାତ୍ ତୁ ତଦ୍ଵ୍ଯପଦେଶଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଵତ୍
କିନ୍ତୁ, ଏହାର ଗୁଣର ସାର ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପରି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।
ଯାଵଦାତ୍ମଭାଵିତ୍ଵାଚ୍ ଚ ନ ଦୋଷସ୍ ତଦ୍ଦର୍ଶନାତ୍
ଏବଂ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ।
ପୁଂସ୍ତ୍ଵାଦିଵତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯ ସତୋ ଽଭିଵ୍ଯକ୍ତିଯୋଗାତ୍
ପୁରୁଷତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣମାନଙ୍କ ପରି, କିନ୍ତୁ ଏହି ସତ୍ତା ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ ଥିବାରୁ।
ନିତ୍ଯୋପଲବ୍ଧ୍ଯନୁପଲବ୍ଧିପ୍ରସଙ୍ଗୋ ଽନ୍ଯତରନିଯମୋ ଵାନ୍ଯଥା
ଯଦି ନିତ୍ୟ ଦେଖାଯିବା କିମ୍ବା ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ, ଏହାର ଫଳ ହେବ; ନହେଲେ ଏକଟିକୁ ନିୟମ କରିବା ହେବ।
କର୍ତା ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵତ୍ତ୍ଵାତ୍
କର୍ତ୍ତା, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଅଛି।
ଉପାଦାନାଦ୍ ଵିହାରୋପଦେଶାଚ୍ ଚ
ଗ୍ରହଣ ଓ ବିଦାୟର ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
ଵ୍ଯପଦେଶାଚ୍ ଚ କ୍ରିଯାଯାଂ ନ ଚେନ୍ ନିର୍ଦେଶଵିପର୍ଯଯଃ
କ୍ରିୟାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବାରୁ; ଯଦି ଏହା ନୁହେଁ, ତେବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶର ବିପରୀତତା ହେବ।
ଉପଲବ୍ଧିଵଦନିଯମଃ
ଅନୁଭବ ପରି, ଏଠାରେ କୌଣସି ବାଧ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଶକ୍ତିଵିପର୍ଯଯାତ୍
ଶକ୍ତିକୁ ଭୁଲ୍ ବୁଝିବା ସମ୍ଭାବନା ଥିବାକୁ ଦେଖି।
ସମାଧ୍ଯଭାଵାଚ୍ ଚ
ଏବଂ ସମାଧି ନଥିବାକୁ ଦେଖି।
ଯଥା ଚ ତକ୍ଷୋଭଯଥା
ଯେପରି ଏକ ତାଡ଼ିକାର ଦୁଇଭଳି କାମ କରେ, ସେପରି।
ପରାତ୍ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତେଃ
କିନ୍ତୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନେଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଯେପରି କହିଛି।
କୃତପ୍ରଯତ୍ନାପେକ୍ଷସ୍ ତୁ ଵିହିତପ୍ରତିଷିଦ୍ଧାଵୈଯର୍ଥ୍ଯାଦିଭ୍ଯଃ
କିନ୍ତୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମାତ୍ର, ନହେଲେ ନିୟମିତ ଓ ନିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ହେଇଯିବ।
ଅଂଶୋ ନାନାଵ୍ଯପଦେଶାଦ୍ ଅନ୍ଯଥା ଚାପି ଦାଶକିତଵାଦିତ୍ଵମ୍ ଅଧୀଯତ ଏକେ
ଏହା ଏକ ଅଂଶ, କାରଣ ବିଭିନ୍ନ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏବଂ କେତେକ ଲୋକ କହନ୍ତି ଏହା ଚାକର ଓ ଜୁଆଡ଼ିଆ ପରି।
ମନ୍ତ୍ରଵର୍ଣାତ୍
ମନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରୁ ଏହା ଜଣାପଡ଼େ।
ଅପି ସ୍ମର୍ଯତେ
ଏହା ପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ ହୋଇଛି।
ପ୍ରକାଶାଦିଵତ୍ ତୁ ନୈଵଂ ପରଃ
କିନ୍ତୁ ପରମେଶ୍ୱର ପାଇଁ ଏହିପରି ନୁହେଁ, ଯେପରି ପ୍ରକାଶ ଓ ଏହାଦି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ମରନ୍ତି ଚ
ଏହାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ଅନୁଜ୍ଞାପରିହାରୌ ଦେହସମ୍ବନ୍ଧାଜ୍ ଜ୍ଯୋତିରାଦିଵତ୍
ଦେହ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଥିବାରୁ ଅନୁମତି ଓ ନିଷେଧ ହୁଏ, ଯେପରି ପ୍ରକାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ଅସନ୍ତତେଶ୍ ଚାଵ୍ଯତିକରଃ
ଯାହା ଅବିରତ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ ମିଶିବା ନାହିଁ।
ଆଭାସ ଏଵ ଚ
ଏହା କେବଳ ଦେଖାଯିବା ଭାବ।
ଅଦୃଷ୍ଟାନିଯମାତ୍
ଅଦୃଷ୍ଟ ପ୍ରତି ନିୟମ ନଥିବାରୁ।
ଅଭିସନ୍ଧ୍ଯାଦିଷ୍ଵ୍ ଅପି ଚୈଵମ୍
ଏହିପରି ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରଦେଶଭେଦାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନାନ୍ତର୍ଭାଵାତ୍
ଯଦି କୁହାଯାଏ, 'ଅଞ୍ଚଳ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା', ତେବେ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ତଥା ପ୍ରାଣାଃ
ଏହିପରି ପ୍ରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଗୌଣ୍ଯସଂଭଵାତ୍ ତତ୍ପ୍ରାକ୍ ଶ୍ରୁତେଶ୍ ଚ
ମୂଳ ଅର୍ଥ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିକଥା କହିଛି।