ପ୍ରତିଜ୍ଞାହାନିର୍ ଅଵ୍ଯତିରେକାତ୍
ଏଠାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ ହୁଏନି, କାରଣ ଅଲଗା ନୁହେଁ।
ଶବ୍ଦେଭ୍ଯଃ
ଶବ୍ଦମାନଙ୍କୁ ଆଧାର କରି।
ଯାଵଦ୍ଵିକାରଂ ତୁ ଵିଭାଗୋ ଲୋକଵତ୍
କିନ୍ତୁ ଭେଦ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି; ସାଧାରଣ ଜଗତରେ ଯେପରି।
ଏତେନ ମାତରିଶ୍ଵା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହେଉଛି।
ଅସଂଭଵସ୍ ତୁ ସତୋ ଽନୁପପତ୍ତେଃ
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସମ୍ଭବ ନାହିଁ, କାରଣ ସତ୍ତା ମିଳୁନାହିଁ।
ତେଜୋ ଽତସ୍ ତଥା ହ୍ଯ୍ ଆହ
ତେଣୁ ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି; ଏପରି କୁହାଯାଇଛି।
ଆପଃ
ଜଳ।
ପୃଥିଵୀ
ପୃଥିବୀ।
ଅଧିକାରରୂପଶବ୍ଦାନ୍ତରେଭ୍ଯଃ
ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଯେଉଁଠି ଅଧିକାର ରୂପ ଦେଖାଯାଏ।
ତଦଭିଧ୍ଯାନାଦ୍ ଏଵ ତୁ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗାତ୍ ସଃ
କିନ୍ତୁ ଏହି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଚିହ୍ନ ଥିବାରୁ।
ଵିପର୍ଯଯେଣ ତୁ କ୍ରମୋ ଽତ ଉପପଦ୍ଯତେ ଚ
କିନ୍ତୁ ଯଦି ପ୍ରତିକୂଳ କ୍ରମରେ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଉଚିତ ହୁଏ।
ଅନ୍ତରା ଵିଜ୍ଞାନମନସୀ କ୍ରମେଣ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନାଵିଶେଷାତ୍
ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଜ୍ଞାନ ଓ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା; ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତାହାରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ଚରାଚରଵ୍ଯପାଶ୍ରଯସ୍ ତୁ ସ୍ଯାତ୍ ତଦ୍ଵ୍ଯପଦେଶୋ ଭାକ୍ତସ୍ ତଦ୍ଭାଵଭାଵିତ୍ଵାତ୍
କିନ୍ତୁ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହୋଇପାରେ; ଏହି ନାମକରଣ ଉପମାସୂଚକ, କାରଣ ଏହା ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା।
ନାତ୍ମା ଶ୍ରୁତେର୍ ନିତ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ ଚ ତାଭ୍ଯଃ
ଆତ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି, କାରଣ ଶ୍ରୁତି ଏହାକୁ ଏବଂ ଏହାର ନିତ୍ୟତ୍ୱକୁ କୁହିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି।
ଜ୍ଞୋ ଽତ ଏଵ
ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନୀ ଏଭଳି ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତିଗତ୍ଯାଗତୀନାମ୍
ଚେତନାର ବିଦାୟ, ଗତି ଓ ପୁନଃଆଗମନ ନିମନ୍ତେ।
ସ୍ଵାତ୍ମନା ଚୋତ୍ତରଯୋଃ
ଏବଂ, ଶେଷ ଦୁଇଟି ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ।
ନାଣୁରତଚ୍ଛ୍ରୁତେର୍ ଇତି ଚେନ୍ ନେତରାଧିକାରାତ୍
ଯଦି କେହି କହନ୍ତି, 'ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଶ୍ରୁତି,' ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ସ୍ଵଶବ୍ଦୋନ୍ମାନାଭ୍ଯାଂ ଚ
ନିଜ ଶବ୍ଦ ଓ ମାପ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହିଥିରେ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିଛି।
ଅଵିରୋଧଶ୍ ଚନ୍ଦନଵତ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ, ଯେପରି ସନ୍ଧନ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଵସ୍ଥିତିଵୈଶେଷ୍ଯାଦ୍ ଇତି ଚେନ୍ ନାଭ୍ଯୁପଗମାଦ୍ ଧୃଦି ହି
ଯଦି କହାଯାଏ, 'ଅବସ୍ଥାର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା,' ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏନି; ଏହା ହୃଦୟରେ ଅଛି।
ଗୁଣାଦ୍ଵା ଲୋକଵତ୍
କିମ୍ବା, ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ସାଧାରଣ ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଵ୍ଯତିରେକୋ ଗନ୍ଧଵତ୍ ତଥା ହି ଦର୍ଶଯତି
ଭିନ୍ନତା, ଯେପରି ଗନ୍ଧରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି ଏହା ପ୍ରମାଣିତ।
ପୃଥଗୁପଦେଶାତ୍
ପୃଥକ୍ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା।
ତଦ୍ଗୁଣସାରତ୍ଵାତ୍ ତୁ ତଦ୍ଵ୍ଯପଦେଶଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଵତ୍
କିନ୍ତୁ, ଏହାର ଗୁଣର ସାର ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପରି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।
ଯାଵଦାତ୍ମଭାଵିତ୍ଵାଚ୍ ଚ ନ ଦୋଷସ୍ ତଦ୍ଦର୍ଶନାତ୍
ଏବଂ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ।
ପୁଂସ୍ତ୍ଵାଦିଵତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯ ସତୋ ଽଭିଵ୍ଯକ୍ତିଯୋଗାତ୍
ପୁରୁଷତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣମାନଙ୍କ ପରି, କିନ୍ତୁ ଏହି ସତ୍ତା ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ ଥିବାରୁ।
ନିତ୍ଯୋପଲବ୍ଧ୍ଯନୁପଲବ୍ଧିପ୍ରସଙ୍ଗୋ ଽନ୍ଯତରନିଯମୋ ଵାନ୍ଯଥା
ଯଦି ନିତ୍ୟ ଦେଖାଯିବା କିମ୍ବା ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ, ଏହାର ଫଳ ହେବ; ନହେଲେ ଏକଟିକୁ ନିୟମ କରିବା ହେବ।
କର୍ତା ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵତ୍ତ୍ଵାତ୍
କର୍ତ୍ତା, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଅଛି।
ଉପାଦାନାଦ୍ ଵିହାରୋପଦେଶାଚ୍ ଚ
ଗ୍ରହଣ ଓ ବିଦାୟର ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।