ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠି ଋଷିମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ—ଏହି ସତ୍ୟ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏହି ଜ୍ଞାନ କାହିଁକି ଅନ୍ୟ କେତେକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି ନାହିଁ? କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, "ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୟ କିଛି ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଦିଆଯାଇଛି," କିନ୍ତୁ ଋଷିମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଲେ, ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଯଦି ଏହି ଜ୍ଞାନ ପରେ ଆସିଥାଏ, ତେବେ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକଟ ହୁଏ । କେତେକ ଉଲ୍ଲେଖ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ଅଳ୍ପ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଆଗରୁ ଖୋଲାସା କରାଯାଇଛି । ଏଠି ଅନୁକରଣ ଓ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ । ମନ ଓ ହୃଦୟ ସନ୍ଦର୍ଭରେ କଥା ହେଉଛି, କାରଣ ଏହି ଅଧିକାର ମାନବମାନେ ପାଇଁ । ବାଦରାୟଣ କହନ୍ତି, ଏହା ଅବଶ୍ୟ ସମ୍ଭବ, ଏହାର କ୍ଷମତା ଅଛି । କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, "ଏହା କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ବିରୋଧ କରେ," କିନ୍ତୁ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୟୋଗ ଦେଖାଯାଏ । ଆଉ କିଛି କହିଲେ, "ଏହା କେବଳ ଶବ୍ଦ ମାତ୍ର," କିନ୍ତୁ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ଅନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଏହା ଚିରନ୍ତନ । ନାମ ଓ ରୂପ ଏକ ଅଟୁଟ ରୂପରେ ଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ, ଏହି ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଏ ଓ ସ୍ମୃତ ହୁଏ । ଜୈମିନି କହନ୍ତି, "ମଧୁ ଭଳି କେତେକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଅଧିକାର ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ," କିନ୍ତୁ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞରେ ଏହାର ସ୍ଥିତି ଥାଏ । ବାଦରାୟଣ କହନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅଛି । ଶ୍ରବଣ ଓ ରସ ଗଳିବା ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଉପସ୍ଥାପିତ, ଏବଂ ଏହା ଗଳିଯିବା ଦ୍ୱାରା ଇଙ୍ଗিত ମିଳିଥାଏ । ଏହା ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟ ପଦବୀ ଲାଭ ହୁଏ । ପରେ, ଚିତ୍ରରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇଙ୍ଗିତ ମିଳିଥାଏ । ସଂସ୍କାର ଓ ଅଭାବ ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଉପସ୍ଥାପିତ । କାର୍ଯ୍ୟ ଅଭାବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ । କିଛି ଶ୍ରବଣ ଓ ଅଧ୍ୟୟନକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରାଯାଏ । ପାରମ୍ପରିକ ରୀତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ଥିର ହୁଏ । କେତେକେ କମ୍ପନ ଦ୍ୱାରା, କେତେକେ ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅନୁଭୂତ କରନ୍ତି । ଆକାଶକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ । ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଏବଂ ପ୍ରୟାଣ ସମୟରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ । "ପ୍ରଭୁ" ଓ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଉପସ୍ଥାପିତ । କେତେକ ଲୋକ କହନ୍ତି, "କିଛି ଲୋକ ପାଇଁ ଏହା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ," କିନ୍ତୁ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଦେହ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗ୍ରହଣ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ । ଏହା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, କାରଣ ଏହିପରି ହେବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିବାରୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ରହିଛି । ଏହାର ଜ୍ଞାନ ଉପରେ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ । ଯଦି କିଏ କହେ "ସେ କଥା କହିଥିଲେ," ତେବେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରୁ ଏହିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହିପରି ଉପସ୍ଥାପନା ଓ ଅନୁସନ୍ଧାନ କେବଳ ତିନିଟି ବିଷୟରେ ହୁଏ । ଏହି ବିଷୟ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଜଡିତ । ଏଠି କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ପାତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ । କିଛି ଲୋକ ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, କାରଣ ଏହିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କେତେକ ଲୋକ ଶିଖନ୍ତି । ମଧୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରେରଣ ଦିଆଯାଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ । ସଂଖ୍ୟା ଅନ୍ତର୍ଗତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଅବିଧାନ ଓ ଅତିରିକ୍ତତା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ । ଏପରି ଭାବରେ, ଋଷିମାନେ ଏହି ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ତାହାର ଅର୍ଥ ଓ ଉପଯୋଗ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସତ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ଅନନ୍ୟ ଓ ଚିରନ୍ତନ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।