ପୁରାତନ ସ୍ମୃତିରେ ଏହି କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି—ଏହି ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ, କାରଣ ଏହିପରି କହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ରର କଥା ଏହି ଅର୍ଥକୁ ଦେଉଛି। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ନିୟମିତ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ, ଯାହାର ଦ୍ୱାର ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଖୋଲାଯାଏ, ସେଠାରେ ମାର୍ଗର ସ୍ମୃତି ସହିତ ଏକ ସଂଯୋଗ ରହିଥାଏ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଆତ୍ମା ରଶ୍ମିପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଯଦି କେହି କହେ, "ରାତିରେ ଏହା ହୁଏନି," ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହ ରହିଛି, ସଂଯୋଗ ଅଟୁଟ ରହେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣାୟନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାର୍ଗ ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ମାର୍ଗ ଯୋଗୀମାନେ ଓ କ୍ରିୟାକାଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି। ଏହି ମାର୍ଗ ରଶ୍ମି ଆରମ୍ଭ କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ନିର୍ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ପବନ ଓ ଜଳର ଭିନ୍ନତା ଓ ଅଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାର୍ଗର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୁଏ। ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ବିଦ୍ୟୁତ, ତାପରେ ବରୁଣ, ଏହି ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆଗକୁ ବଢ଼େ। କିଏ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ଏହା ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼େ। କେବଳ ବିଦ୍ୟୁତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯାତ୍ରା ହୁଏ, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିପରି କହିଛି। ବଦରୀ ମୁନିଙ୍କ ମତ ଗ୍ରହଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ଏହି ଗତି ସମ୍ବିଧାନସମ୍ମତ। ଏହି କଥା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ନିକଟତା ଦ୍ୱାରା କିଛି ନାମ ଦିଆଯାଏ। କ୍ରିୟାର ଶେଷରେ, ଉପାସ୍ୟ ଦେବତା ସହିତ, କାରଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଏହି ଗତି ହୁଏ। ଏହା ପ୍ରଥା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ। ଜୈମିନି କହନ୍ତି, "ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନେଇଯାଏ," କାରଣ ଏହି ଅର୍ଥ ପ୍ରଧାନ। ଏହି କଥା ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛି। ଏଠାରେ କୌଣସି କ୍ରିୟାକୁ ଫେରିବା ନାହିଁ। ବାଦରାୟଣ କହନ୍ତି, "ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଛାଡ଼ି ସେ ନେଇଯାଏ," ଏବଂ ଉଭୟ ପଥରେ ଦୋଷ ରହିଛି; କ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ। ସେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଇଦେଇଛନ୍ତି। ମୁକ୍ତି ଲାଭ ସମୟରେ ଉଦ୍ଭବ ତାହାର ନିଜ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଶାସ୍ତ୍ର ଯେପରି ଘୋଷଣା କରେ, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଆତ୍ମା ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଆତ୍ମା ଅବିଭକ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଜୈମିନି କହନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର ମାଧ୍ୟମରେ, ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମୁକ୍ତି ହୁଏ। ଅଉଦୁଲୋମି କହନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର, କାରଣ ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ଏହି। ତଥାପି, ବାଦରାୟଣ କହନ୍ତି, ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ପୂର୍ବ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ। କେବଳ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଶୁଣାଯାଏ, ମୁକ୍ତି ହୁଏ। ଏହିପରି, ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶାସକ ନାହିଁ। ବଦରୀ କହନ୍ତି, ଅନୁପସ୍ଥିତି ଅଛି, କାରଣ ଏହିପରି ଅଛି। ଜୈମିନି କହନ୍ତି, ଉପସ୍ଥିତି ଅଛି, କାରଣ ବିଚାର ଓ ଚିନ୍ତନ ରହିଛି। ବାଦରାୟଣ କହନ୍ତି, ଉଭୟ ପ୍ରକାର ଅଛି, ଯେପରି ଦ୍ୱାଦଶାହ କ୍ରିୟାରେ ଦେଖାଯାଏ। ଦେହ ନଥିଲେ, ସେ ଗୋଧୂଳିବେଳା ପରି, କାରଣ ଏହା ଯୁକ୍ତିସଂଗତ। ଦେହ ଥିଲେ, ସେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ପରି। ଦୀପ ଲୟ ପରି ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ, କାରଣ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ବିଳୟ ଓ ପ୍ରାପ୍ତି, ଉଭୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଘଟେ। କିନ୍ତୁ ସାମାନ୍ୟ ଲୋକିକ କ୍ରିୟା ବ୍ୟତୀତ, କାରଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ଉପସ୍ଥିତି ନଥିବାରୁ, ଏହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।