ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରେଣୀରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି—ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏଁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୟାନ ଉପଲବ୍ଧି କରିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଥିବା ପାପ ଅସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ଜୀବ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପତନ ସମୟରେ ପାପ ସଂସ୍ପର୍ଶ ନଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ କୌଣସି କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରିନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମମାନେ ସେହି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଇ ରହିଥାଏ। ଏହି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାମାନେ ଏକାଏକା ତାଙ୍କର ଫଳ ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ, ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକାର କିଛି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ। ଅନ୍ୟ କର୍ମମାନେ ଉପଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଉଥିବା ପରେ, ତାପରେ ଜୀବ ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଫଳ ଉପଲବ୍ଧି କରିଥାଏ। ଏଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଶବ୍ଦ ମନରେ ଲୟ ହୁଏ, ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହାଯାଇଛି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏହିପରି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ମନ ପ୍ରାଣରେ ଲୟ ହୁଏ, ଯେପରି ଅନୁଷ୍ଠାନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏହି ଜୀବ ଦ୍ରଷ୍ଟା ହୋଇଥାଏ, ଯେପରି ଉପସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଅଂଶ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ, ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ଏକ ଉପାଦାନରେ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ। ଏହି ଏକା ଏକ ନିବେଶ ଓ ଆରମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା, ଓ ଉପବାସ ବିନା ଅମୃତତ୍ୱ ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି, ଯେପରି ଶୋମା ପାନ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଗ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ଷୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏହି ଉଷ୍ମା ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଉଚିତ ହୋଇଥାଏ। ଯଦି କିଏ ପ୍ରତିବାଦ କରନ୍ତି, 'ଅସ୍ୱୀକାର ଦ୍ୱାରା', ତେଣୁ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ କିଛି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଏହି ଉଷ୍ମା ଦେହୀ ଜୀବରୁ ଆସିଥାଏ। ଏହି ମାନ୍ୟତା ପରମ୍ପରାରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏହି ଅବସ୍ଥାମାନେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହାଯାଇଛି। ଏହି ଅବିନ୍ନତା ଶାସ୍ତ୍ର ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାଏ। ଯେହିଁଁ ଅଗ୍ନି ଉଚିତ ସ୍ଥାନରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି, ଏହି ଦ୍ୱାର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଖୋଲାଯାଏ, ଏହା ଏହି ପଥର ସ୍ମୃତି ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏହି ଜୀବ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ। ଯଦି କିଏ କହନ୍ତି, 'ରାତିରେ ନୁହେଁ', ତେଣୁ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହି ସଂଯୋଗ ଶରୀର ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏହି ଦକ୍ଷିଣାୟନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଯୋଗୀମାନେ ଓ କ୍ରିୟା ପାଠରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତି ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଏହି ବାୟୁ ଓ ଜଳର ବିଭିନ୍ନତା ଓ ଅବିଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ପଥରେ ପ୍ରଥମେ ବିଜୁଳି, ପରେ ବରୁଣ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା। ଏହି ପଥରେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥାଏ। କେବଳ ବିଜୁଳି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଗ୍ରହ ଶାସ୍ତ୍ର ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାଏ। ବଦରୀ ଦୃଷ୍ଟି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ଗତି ଯୁକ୍ତିସଂଗତ। ଏହି ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ସମୀପତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉପାଦି ଦିଆଯାଏ। କର୍ମର ଶେଷରେ, ଉପନ୍ୟାସ ଦେବତା ସହିତ, କାରଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ପରମ୍ପରା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ମୃତି ଅଛି। ଜୈମିନି କହନ୍ତି 'ଶ୍ରେଷ୍ଠ', କାରଣ ଏହି ପ୍ରଧାନ। ଏହି ଦେଖାଯାଏ।