ଏକ ଦିନ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରର ଗଭୀର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ବିଦ୍ଵାନମାନେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସଂସ୍କୃତି ଓ ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁଇପ୍ରକାର ଦୃଷ୍ଟିର ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଆତ୍ରେୟ କହିଲେ, ଯେ ଫଳ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି ସେ ମାଷ୍ଟର ପାଇଁ ହେଉଛି। ଆଉ ଔଡୁଲୋମି କହିଲେ, ଏହା ପୁରୋହିତ ପାଇଁ; କାରଣ ଏହା ତାଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି ଅନ୍ୟ ଏକ ସହଯୋଗୀର ନିୟମ ଅଛି, ତୃତୀୟ ଭାବରେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଓ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଗୃହସ୍ଥ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଖି ନିଷ୍କର୍ଷ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ନିର୍ବାଣୀ ପ୍ରକୃତିର ଦେଖାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ, ଯେତେବେଳେ ବିଷୟରେ କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଏପରି ଭାବେ, ମୁକ୍ତିର ଫଳ ପାଇଁ ନିୟମ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏଠି ପୁନଃ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାରା ଫେରିବା ଘଟିଥାଏ। ଏହି ଦିଗରେ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ସେମାନେ ବୁଝିବା ଓ ଶିଖାଇବାରେ ଏହି ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଚିହ୍ନର ମାଧ୍ୟମରେ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମର ଦ୍ରଷ୍ଟି ତାହାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାସନା ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁ, ସଠିକ୍ ଭାବରେ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ। ବସି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ସମ୍ଭବ, ଏହି ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ। ନିଶ୍ଚଳତା ଆବଶ୍ୟକତା ଦେଖିବାରେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୁଏ। ସେମାନେ ଏଥିରେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଏଠି ଏକାଗ୍ରତା ରହିଲେ, କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଚାଲିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ। ସେଠି ପହଁଚିଲା ପରେ, ପୂର୍ବ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାପ ଅସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରରେ କହାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପତନ ସମୟରେ ସଂସ୍ପର୍ଶ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ସେଉଁଠି ସୀମିତ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନେ ନିଜ ଫଳ ପାଇଁ ହୁଏ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଅନ୍ୟ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରି ଶେଷ କଲା ପରେ, ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ଯେ, ବାଣୀ ମନରେ ଲୟ ହୁଏ, ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ ଓ କହାଯାଏ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏହି ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ। ମନ ପ୍ରାଣରେ ଲୟ ହୁଏ, ଯେପରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶରେ କହିଛି। ସେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ଉପସ୍ଥିତି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଦେଶରୁ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଲୟ ହୁଏ, ଯେପରି ଶ୍ରୁତିରେ ଶୁଣିଯାଏ। ଏହି ଲୟ କେବଳ ଏକରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏକା ଏକା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ଆରମ୍ଭ ଏକା, ଉପବାସ ଛଡ଼ି ଅମୃତତ୍ୱ ମିଳେ ନାହିଁ। ସୋମପାନ ସମୟରେ ଏହି ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ। ଏହା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଏହା ବିନା ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଉଷ୍ମା ଉପଯୁକ୍ତ ଅଛି। ଯଦି କିଏ 'ଖଣ୍ଡନ' କହି ଅପତ୍ୟା କରେ, ତେବେ ଏହା ଏପରି ନୁହେଁ; କାରଣ କିଛି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେହୀ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏପରି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଜ୍ଞାନ, ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଫଳ ଓ ଆତ୍ମାର ଯାତ୍ରା ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୁଏ; ଏହି ଶ୍ରୁତି ଓ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନର ଅନ୍ତିମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।