ଏହି ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରର ଏକ ଅନୁସୂଚୀତ କଥା ଏଭଳି— ଯଥା, କାରଣ ଥିବାରୁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ। କେବଳ ଏହି ମାନ୍ୟତା ନୁହେଁ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠିରେ ଜୈମିନିଙ୍କ ମତ ହେଉଛି, ଏହା ଧର୍ମ ନିଜେ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ରୂପେ ରହିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ବାଦରାୟଣଙ୍କ ମতে, କାରଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବାରୁ ଏହା ପୂର୍ବ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ରୂପେ ଅଛି। ଏହି ବିଚାରଧାରା ଏହିପରି ଆସିଥାଏ— ଯେତେବେଳେ ନିୟମ, ବିଧି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନିୟମରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ଏକ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍କର୍ଷ ହୁଏ। ଯଦି କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥଳରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଲାଗୁ ପଡ଼େନାହିଁ। ଏହି ନିୟମ ନିଜ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟୋଜ୍ୟ, କାରଣ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ନିୟମ ଓ ଅଧିକାର ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଅନୁସୂଚନା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି ନିଷ୍କର୍ଷ ଏହିପରି— ଯେଉଁଠି ଅର୍ଥର ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେଠି ଉପଅନୁଷ୍ଠାନ ଭଳି ଏକ ଏକ ଅର୍ଥ ରହିଥାଏ। ଯଦି କେହି କହନ୍ତି ଯେ, ଶବ୍ଦ ଭିନ୍ନ ଥିବାରୁ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ହେବ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ। ପ୍ରସଙ୍ଗ ଭିନ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର କୌଣସି ଉଚ୍ଚତା କିମ୍ବା ନିମ୍ନତା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରେନାହିଁ, ଯେପରି ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ଉଦାହରଣରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯଦି ଏହିପରି ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ, ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଯାଇଛି, ତଥାପି ଏହା ଅଛି। ବ୍ୟାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ସଂଗତ ହୁଏ। ଏହି ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥଳ ଛାଡ଼ି ଏଠି କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ। ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। 'ପ୍ରିୟ ମୁଣ୍ଡ' ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆଗମନ-ନିର୍ଗମନ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ସାଧାରଣ ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ କୌଣସି ନିଜସ୍ୱ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ, ଏହି କଥା 'ଆତ୍ମା' ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ। ଆତ୍ମାର ଅନୁଭୂତି ଅନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଯେପରି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ଯଦି କେହି କହନ୍ତି, ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ସଂଭବ, କାରଣ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। କାରଣ ଫଳ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା କୌଣସି ନୂତନ ନୁହେଁ। ଏଭଳି, ଅଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଏକାକାର। ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ସ୍ଥଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଲାଗୁ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ, ଯଦି ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଥିଲେ ଏହା ଲାଗୁ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସଂଗ୍ରହ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ହୁଏ। ପୁରୁଷ ଧ୍ୟାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲାଗୁ ହୁଏ, କାରଣ ଅନ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆଦି ଅର୍ଥ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଛାଡ଼ା ଦିଆଯାଏ, 'ଉପାୟନ' ଶବ୍ଦ ଥିବାରୁ, କୁଶ ଓ ଛନ୍ଦ ମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଗୀତି ଭଳି, ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ ପାର ହେବା ନାହିଁ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ମତ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କରିପାରିବେ, କାରଣ ଦୁଇଥିରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ। ଦୁଇପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ, ନହେଲେ ବିରୋଧ ହୋଇଯିବ। ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ଯେପରିଅଞ୍ଚି ରିତି ଅଛି, ଯେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କର୍ମାଧିକାର ରହିଥାଏ, ପ୍ରଧାନ କର୍ମକାରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥାଏ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରତିବନ୍ଧ ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ତର୍କ ଅନୁସାରେ ବିରୋଧ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଅକ୍ଷର ଧ୍ୟାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଅଛି, ସାଧାରଣ ଓ ବିଶେଷ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଉପକର୍ମାଧିକାର ଭଳି। ଏହିପରି ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ହୁଏ। ଯଦି କେହି କହନ୍ତି, ଭୂତଗୁଚ୍ଛ ଭଳି ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିପରି ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି। କେହି କେହି ଅଧମ ଭଳି ଏଠି ଆଦାନ-ପ୍ରଦାନ ହେବାକୁ କହନ୍ତି। ଏଭଳି ଏହି ସୂତ୍ରଗୁଡିକ ଏକ ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ନିତ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିଚାରର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି, ଯେଉଁଠି କାରଣ, ଧର୍ମ, ନିୟମ, ଅଭିନ୍ନତା ଓ ଭିନ୍ନତା ଅନ୍ତର୍ଗତ ରହିଛି, ଏବଂ ଜୀବନ ଓ ଧ୍ୟାନର ନିଷ୍କର୍ଷ ଏହାରେ ଦ୍ରଢ଼ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।