ଏହି ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଅନୁସୂତ୍ରଣା ଅନୁସାରେ ଏକ ଗଭୀର ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚିନ୍ତନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଠାରେ, ଏକ ଦୀପର ଆଲୋକ ଭଳି, ଜ୍ଞାନର ଆଧାର ଭାବେ ଆଲୋକର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅନୁଭୂତି ହୋଇଥିଲା, ସେହିପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏହାପରେ ନିଷେଧର କାରଣରୁ ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ମତ ଦିଆଯାଏ। ବିପକ୍ଷମତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମାପ, ସଂଯୋଗ ଏବଂ ନାମର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମତ ବିରୋଧିତ ହୁଏ। ତଥାପି, ସାଧାରଣତା ଦ୍ୱାରା ଏକ ସଂଯୁକ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଆଯାଏ। ଏହା ବୁଦ୍ଧିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ପାଦର ଭଳି। ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରୁ, ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶେଷ ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିନ୍ତନ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଏହି ବିଚାର ଯୁକ୍ତିସଂଗତ ମନାଯାଏ। ଏହି ଚିନ୍ତନରେ ଅନ୍ୟ ବିଷୟରେ କୌଣସି ନିଷେଧ ନଥିବାରୁ, ସେହି ମତ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଉପାୟରୁ 'ଆକାଶ' ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବବ୍ୟାପୀତ୍ୱ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ତେଣୁ ଫଳ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆସେ। ଏହି ଚିନ୍ତନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି। ଏଠି ଜୈମିନି ମନେ କରନ୍ତି ଏହି ଧର୍ମ ନିଜେ; କିନ୍ତୁ ବାଦରାୟଣ ମନେ କରନ୍ତି ଏହି ଆଗରୁ ଅଛି, କାରଣ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଅନେକ ବେଦାନ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଉପଦେଶ ଓ ନିଷେଧରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନଥିବାରୁ, ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ନିଜିର ମତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଯଦି ଏକ ଅଂଶରେ ଭିନ୍ନତା ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ସେହି ମତ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି ନିୟମ ଓ ଅଭ୍ୟାସ ଯୋଗ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପାଠ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏହି ବିଷୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦ୍ରଷ୍ଟା ହୁଏ। ଅର୍ଥର ଅଭେଦ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କର୍ଷ ଆସେ, ଯେପରି ସହାୟକ ନିଷେଧରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅର୍ଥ ସମାନ ଥାଏ। ଯଦି କେବଳ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଏହି ମତ ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ, କାରଣ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ପ୍ରସଙ୍ଗର ଭିନ୍ନତା ଉଚ୍ଚତା କିମ୍ବା ନିମ୍ନତା ଦିଅନାହିଁ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଭଳି। ଯଦି ଏହି ଭିନ୍ନତା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେହି ଆଗରୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ତଥାପି, ସେହି ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସର୍ବବ୍ୟାପୀତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିନ୍ତନ ଯୁକ୍ତିସଂଗତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ମାମଲାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଏହି ଚିନ୍ତନ ବ୍ୟତୀତ। ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। 'ପ୍ରିୟ ଶିର' ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଧିର ଅଲଭ୍ୟତା, ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଏହି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ସାଧାରଣ ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏଠି ଧ୍ୟାନର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ଏବଂ 'ଆତ୍ମା' ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ଚିନ୍ତନ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଆତ୍ମା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ମାମଲାରେ ଯେପରି, ପରେ ଯାହା ଆସିଛି ତାହା ଦ୍ୱାରା। ଯଦି 'ସଂଯୋଗ' ଦ୍ୱାରା ଏହି ମତ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଉପବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ହୋଇପାରେ। ଫଳ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହି ନୂତନ ନୁହେଁ। ଏହି ଅଭେଦ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମାନ ଅଛି। ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚିନ୍ତନ ଲାଗୁ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିନ୍ତନ ଲାଗୁ ନୁହେଁ। ଏହି ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ। ସଂଗ୍ରହ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ। ପୁରୁଷ ଉପାସନାରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିନ୍ତନ ହୁଏ। ଅର୍ଥର ଭିନ୍ନତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିନ୍ତନ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଅପସାରଣ ମାମଲାରେ, 'ଉପାୟନ' ଶବ୍ଦ ରହିଥିବାରୁ, କୁଶ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଗୀତର ଭଳି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏପରି, ଏହି ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନର ଗଭୀର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ତତ୍ତ୍ୱ ଉନ୍ମୋଚନ ହୁଏ।