ଏହି ଶ୍ରୁତି ଓ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରର ଅନୁସାରେ, ଜୀବନ୍ଦୟାନ୍ତର ନାଡ଼ୀମାନେ ଓ ଆତ୍ମାରେ କିଛି ଅଭାବ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଅଭାବରୁ ଜାଗ୍ରତି ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ଜାଗ୍ରତି ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତଥାପି, କର୍ମ, ସ୍ମୃତି, ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦେଶାନୁସାରେ ଏହି ଆତ୍ମା ଏକେ ରହେ। ଯେଉଁ ଜଣ ମୂଢ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଲବ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ଅନ୍ଶତଃ ଅବଶେଷ ରହିଯାଏ। ଏହି ଆତ୍ମା ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଇଟିର ଲକ୍ଷଣ ଏକାପରେ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯଦି କେହି କହନ୍ତି ଏହା ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ସଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାମଲାରେ ଏହା ଉଲ୍ଲେଖ କରିନାହିଁ। ତଥାପି, କିଛି ଲୋକ ଏହି ମତ ରଖନ୍ତି। ଏହି ଆତ୍ମା ନିରାକାର ସ୍ୱରୂପ ଭଳି, କାରଣ ଏହା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଏହା ଅଲୋକ ଭଳି, ଯଦି ଏହା ନ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହାର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିନାହାନ୍ତା। କେହି କେହି ଏହାକୁ ଏହି ଭଳି ମାତ୍ର କହନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିପରି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଖାଏ, ଏବଂ ଏହା ସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ତୁଳନା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର କିରଣ ଭଳି କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ, ଏଠାରେ ପାଣି ଗ୍ରହଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ତୁଳନା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାକାର ନୁହେଁ। କାରଣ ବୃଦ୍ଧି ଓ ହ୍ରାସ ଦୁହିଁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଛି, ଏବଂ ଦୁଇଟିରେ ସମଞ୍ଜସ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ବିଷୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ, କାରଣ ଏହାରୁ ଅଧିକ କୁ ନକୁହି, ପରେ ଆଉ କିଛି ଘୋଷଣା କରାଯାଏ। ଶାସ୍ତ୍ର କହେ, "ଏହା ଅବ୍ୟକ୍ତ"। ଯେତେବେଳେ ଉପାସନା କରାଯାଏ, ଏହି ଆତ୍ମା ଦର୍ଶନ ଓ ଅନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ। ଏହା ଅଲୋକ ଭଳି ଅବିଭକ୍ତ, ଏବଂ କ୍ରିୟାରେ ଏହି ଅଲୋକ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଏହିପରି, ଏହା ଅନନ୍ତ, କାରଣ ଏହିପରି ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି। ଦୁଇଟି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସର୍ପ ଓ ତାହାର ବିଲାସ ଭଳି। କିମ୍ବା ଅଲୋକର ଆଧାର ଭଳି, କାରଣ ଏହା ଆଲୋକ ସ୍ୱରୂପ। କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେପରି। ଏହି ଭାବରେ ନିଷେଧ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ବିପକ୍ଷୀ ମତ ମାନ୍ୟତା, ମାପ, ସଂଯୋଗ ଓ ନାମର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ, ସାଧାରଣତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ମାନ୍ୟ। ଏହା ଦିମାଗର ଉପକୃତିପାଇଁ, ପାଦ ଭଳି। ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା, ଅଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭଳି। ଏହା ଯୁକ୍ତିସଂଗତ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ କୌଣସି ନିଷେଧ ନଥିବାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହି ଅନୁସାରେ, "ଆକାଶ" ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତି ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଫଳ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏହି ଶିକ୍ଷା ତଥା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଜୈମିନି କହନ୍ତି ଏହା ଧର୍ମ ନିଜେ। କିନ୍ତୁ ବାଦରାୟଣ କହନ୍ତି ଏହା ପୂର୍ବରୁ, କାରଣ କାରଣର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ, ନିୟମ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଏକାତ୍ମ ବିଶ୍ୱାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯଦି ଏକ ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଥାଏ, ତେବେ ଏହା ସଠିକ୍ ନୁହେଁ। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଓ ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା ଏକେ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଅର୍ଥର ଅଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କର୍ଷ ହୁଏ, ଯେପରି ଉପଂଗ ନିୟମରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏକାକାର ହୁଏ। ଯଦି କେବଳ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା କୁହାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଏହିଭଳି ଶ୍ରୁତି ଓ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ଆମକୁ ଆତ୍ମାର ଏକତ୍ୱ, ଅନନ୍ତତା, ଏବଂ ତାହାର ଅପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦିଗକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ।