ପାରମ୍ପରିକ ଉତ୍ସ ଏହି ବିଷୟର ସ୍ମୃତିକୁ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସପ୍ତ ଜନ୍ମ ଯଥା ଏକାଧିକ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ। ଏଠି, କାର୍ଯ୍ୟର ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ବିଷୟରେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅନୁସୂଚିତ ହୁଏ, କାରଣ ଏହି ଅଂଶ ଆଲୋଚନାର ଅନ୍ତର୍ଗତ। ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିନାହିଁ, ତେଣୁ ଏଠି ଲାଗୁ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଉପକ୍ରମ ଜଗତରେ ସ୍ମୃତି ରହିଛି, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଜଣାଯାଏ। ତୃତୀୟ ପଦ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଜନ୍ମ ଶୁଷ୍କତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାହାରେ ସୀମାବଦ୍ଧତା ରହିଛି। ଏହି ସ୍୵ାଭାବିକ ଘଟଣା ଯୁକ୍ତିସଂଗତ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏହି ଅନ୍ତର ଦୃଶ୍ୟାନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ। ଯଦି ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ଏହି ଶିଳାପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୁଏ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଉପଯୋଗ ହେଉଥିଲା, ସେପରି ହୁଏ। ଯଦି ଏହାକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବିବାର କଥା ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହି ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଏହା ନିଷ୍ପତି ହୁଏନାହିଁ। ପରେ ଏହାର ଶୁକ୍ର ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ; ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେହ ଏହାର ଉଦାହରଣ। କଥା ଚାଲିଥିବା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅବସ୍ଥାରେ ସୃଷ୍ଟି ଘଟିଥିବା ଦେଖାଯାଏ। କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି ଯେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଂଶୀଦାର। କିନ୍ତୁ ଏହା ମାୟା ମାତ୍ର, କାରଣ ଏହାର ସ୍୵ାଭାବିକ ରୂପ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏନାହିଁ। ଅନ୍ୟଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆଚ୍ଛାଦିତ ରହେ; ଏହି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ଓ ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା ଆସେ। ଦେହ ସହିତ ଜଡିତି ହେଲେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ। ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସୂଚନା ମିଳେ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖାନ୍ତି। ଏହି ଚେନାଲ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ଏହା ଉପସ୍ଥିତ ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ଏହି ଅଭାବ ରହିଛି। ଏହି ଅବସ୍ଥାରୁ ଜାଗୃତି ଆସେ। କର୍ମ, ସ୍ମୃତି, ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅବସ୍ଥା ଏକାକାର ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜନ୍ମ ମୃଗୀଭୂତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧି ଅଂଶିକ, କାରଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାର ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱର ଲକ୍ଷଣ ଏକାଉପରେ ଲାଗୁ ହୁଏନାହିଁ, ଏହି ଲକ୍ଷଣ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯଦି ଏହି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅବସ୍ଥା ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯିବାର ଚେଷ୍ଟା ହୁଏ, ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି ତଥ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣା ପାଇଁ ଦେଉନାହିଁ। ତଥାପି କିଛି ଲୋକ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ରଖନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥା ନିରାକାର ସଦୃଶ, କାରଣ ଏହି ଉପାଧି ଅଧିକ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆଲୋକ ସଦୃଶ, ନାହିଁଲେ ଏହି ଉପମା ଅନୁପଯୋଗୀ ହେଉଥିଲା। କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଏକାକାର ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। ସେ ଏହାକୁ ଏପରି ଦେଖାନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି। ଏହି ଉପମା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର କିରଣ ସଦୃଶ। କିନ୍ତୁ, ପାଣି ନ ନେଇଥିବାରୁ ଏହି ଉପମା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲାଗୁ ହୁଏନାହିଁ। ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଏହି ଅବସ୍ଥାର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଏବଂ ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚା ସୀମିତ, ଅଧିକ କଥା ଅସ୍ୱୀକୃତ, ପରେ ଅନ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ ହୁଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଅପ୍ରକାଶିତ ଭାବରେ କଥା ଯାଏ। ଉପସ୍ଥାନରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ଅନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଅନିର୍ବିକଳ୍ପ, ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଦୃଶ; ଆଲୋକ ପ୍ରତି ଅଭିକ୍ରିୟା ସମାନ। ତେଣୁ ଏହା ଅନନ୍ତ, କାରଣ ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ଦୁଇ ଅବସ୍ଥାର ଉପସ୍ଥାନ ଅଛି, ଏହା ସାପ ଓ ତାହାର ଗୋଲା ସଦୃଶ।