ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ସଦା ଶାସ୍ତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ହୋଇଥାଏ, ଯେମିତି ବାମଦେବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଦେଖାଯାଏ। କିଏ ଯଦି କହେ ଏହା ଏପରି ନୁହେଁ, କାରଣ ଏଠାରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରଧାନ ପ୍ରାଣର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ଯେପରି ବେଦରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଧ୍ୟାନ ଦୁଇଠି ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏଠି ସଂଯୋଗ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି। ଏହି ଶିକ୍ଷା ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୁଣ ଏଠି ଉଚିତ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଏହା ଶରୀରୀ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅସମ୍ଭବ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଏହା କର୍ତ୍ତା ଓ କର୍ମ କରିବାର ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଶବ୍ଦ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପାଧି ଦେଖାଯାଏ। ଯଦି କିଏ କହେ ଶିଶୁବୟସ୍ ଓ ଏପରି ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଏହା ସଂଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗତ ହୁଏ, ଯେପରି ଆକାଶ ଉପରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଗୁ ହୁଏ। ଯଦି କହାଯାଏ ଏହି ଉପଭୋଗ ଲାଭ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏଠି ଭିନ୍ନତା ଅଛି। ଏଠି ଭୋକ୍ତା ଆଛି, କାରଣ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଦୁଇଁକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଆସିଛି। ଦୁଇ ଆତ୍ମା ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏହା ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏ। ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଆସିଛି। ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିହ୍ନ ମିଳିଛି। ସ୍ଥାନ ଓ ଦୟାଦି ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ତଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କର୍ଷ ହୁଏ — ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମ। ଉପନିଷଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥିବା ପଥ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଆସିଛି। ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅନନ୍ତ ଓ ଅସମ୍ଭବ। ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଦିବ୍ୟ, ଜଗତ ଓ ଦୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗୁଣ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ପାରମ୍ପରିକ ଉଲ୍ଲେଖ ଅନୁସାରେ ଏହା ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଗୁଣ ଅଟ୍ରିବ୍ୟୁଟ କରାଯାଇନାହିଁ, ଏହା ଶରୀରୀ ମଧ୍ୟ ଅଟ୍ରିବ୍ୟୁଟ ହୋଇଛି। ଦୁଇ ଆତ୍ମାକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ। ଦୃଶ୍ୟତା ଦୟାଦି ଗୁଣ ଏହି ଆତ୍ମାର ଉପାଧି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ନୁହେଁ, କାରଣ ଉପାଧି ଓ ଉପାଧି ଉଲ୍ଲେଖରେ ଭିନ୍ନତା ରହିଛି। ରୂପ ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଆସିଛି। ବୈଶ୍ୱାନର ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦ ଉପରେ ନିଷ୍କର୍ଷ ହୋଇଛି। ଯଦି କହାଯାଏ ଉପପତ୍ତି ସ୍ମୃତି ଅନୁସାରେ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ସମ୍ଭବ। ଯଦି କିଏ କହେ ଶବ୍ଦ ଓ ଦୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଗତ ନିଷ୍କର୍ଷ ହୋଇଛି, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ମିଳିଛି, ଏବଂ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ, ଏହା ଦେବତା କିମ୍ବା ତତ୍ତ୍ବ ନୁହେଁ। ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ, ଜୟମିନି କହନ୍ତି। ଆଶ୍ମରଥ୍ୟ କହନ୍ତି, ପ୍ରକାଶ ଦ୍ୱାରା ଏହା ନିଷ୍କର୍ଷ ହୋଇଛି। ବାଦରି କହନ୍ତି, ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଆସିଛି। ଜୟମିନି କହନ୍ତି, ପ୍ରାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ହୋଇଛି; ଏହି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ଆଶ୍ରୟ, କାରଣ ତାଙ୍କର ନିଜ ଉପାଧି ଅଛି। ମୁକ୍ତଜନ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଉପପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଶବ୍ଦ ଲାଗୁ ହେଉନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ଜୀବନର ଆଧାର। ଭିନ୍ନତା ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଆସିଛି। ପ୍ରସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ହୋଇଛି।