ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶ୍ରୁତିର ଅନୁସାରେ, ସବୁଠୁ ପ୍ରଥମେ ବୁଝାଯାଏ ଯେ ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ସେହି ତତ୍ତ୍ୱର ପୂର୍ବରୁ ମନ୍ଦିର ସମସ୍ତ କଥା, ଅର୍ଥାତ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ବାଣୀ ଆସେ । ଏହି ପଥ ସପ୍ତଭେଦରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ଯେତେବେଳେ ଦେହ ଅଛି, ହାତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଏପରି ନୁହଁନ୍ତି । ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହା ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଏମିତି ଅଲଗା ଭାବେ ଶିଖାଏ । ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ରହିଥାଏ, ଏହି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବୁଝାଯାଏ । ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ନାହିଁ, ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଏ । ଏହା ପଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ମନସ୍ ଭଳି । ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ । ଏହାର ଆଧାର ଆଲୋକ ଓ ଏହାଦି ଅଟୁଟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ପ୍ରାଣ ଭଳି । ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ନିତ୍ୟ । ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଲଗା । ଶାସ୍ତ୍ର ଭିନ୍ନତା ଓ ବିଶେଷତା ଉପଦେଶ କରିଥାଏ । ନାମ ଓ ରୂପ ଦେବା ତିନିଅଂଶୀୟ ବିଭାଜନକାରୀ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ବୋଲି ଶିଖାଯାଏ । ମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ପୃଥିବୀମୟ, ଶବ୍ଦାନୁସାରେ, ଏହି ଭଳି ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମତ ଠିକ୍ ଥାଏ । ଏବେ, ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ଜିଏ ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ସେ ଆଲିଙ୍ଗିତ ହୁଏ । ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ତିନିପ୍ରକାର ଓ ପ୍ରଧାନ ଥିବା କାରଣରୁ ଏପରି ହୁଏ । ଏହା ପ୍ରାଣର ଚଳନ ସହିତ ଯୁକ୍ତ । ଯଦି କେହି କହନ୍ତି ଯେ, ଅଗ୍ନି ଓ ଏହାଦି ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ୟ, ତେବେ ଏହା କେବଳ ଉପମା ମାନା । ଯଦି କେହି କହନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଥମେ ଏହା ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା, ତେବେ ଏହି ଉପଦେଶ ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ । ଆଉ କେହି କହିଲେ ଏହା ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା, ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମାନ୍ୟରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଯାଏ । କିମ୍ବା, ଏହା ଉପମାମୂଳକ, କାରଣ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଏ । ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଯେଉଁ ଜନଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ କର୍ମ ଅଛି, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତି ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେ ତାହାଅନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି । ଯଦି କେହି ପଦ ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଆପତ୍ତି କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହା କେବଳ ଚିହ୍ନା ଦେବା ପାଇଁ, କାର୍ଷ୍ଣାଜିନି ଏପରି କହିଛନ୍ତି । ଯଦି କେହି କହନ୍ତି ଏହା ଅନାବଶ୍ୟକ, ତେବେ ଏହା ଆବଶ୍ୟକ । କେବଳ ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ କର୍ମ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ବାଦରି କହନ୍ତି । ଏହିପରି ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିମିତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣାଯାଏ । ନିର୍ଣୟ ସମୟରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ପତନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଯେଉଁମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ । ଏହି କଥା ସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ସାତଟି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ଏଠାରେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ । ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚା ଅଛି । ତୃତୀୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ଏହି କଥା ସାଧାରଣ ଜନ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖନ୍ତି । ଏହା ଦେଖାଯାଏ ମଧ୍ୟ । ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଶୁଷ୍କ ହେବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାହାକୁ ସୀମିତ କରାଯାଏ । ଏହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ଘଟଣା ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏଠାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ । ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରର ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦେହ, କର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନ ପଥର ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୁଏ ।