ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ, ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ କଥାରୂପେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି: ଏକଥା ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଯଦି ଆତ୍ମାକୁ କେବଳ ଏକ ଉପକରଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ହୁଏ, ବୋଲି ଧରାଯିବ, ତେବେ ଏହା ସଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ଏମିତି ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ଆତ୍ମା ସୀମିତ ହେବା କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଭାବ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ ଥାନ୍ତା। କାରଣ, ଆତ୍ମାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅସମ୍ଭବ; ଏହି ଉପକରଣ କେବଳ କାରଣ ତ, କିନ୍ତୁ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ। ଯଦି କେତେକ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରାଯିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ବିରୋଧ ଥାଏ। ଏହାପରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ, ଆତ୍ମା ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି କି? ଏହିପରି କିଛି ଶ୍ରୁତିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ହୁଏନା। ତଥାପି, ଆତ୍ମାର ସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି। ଏହିଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଓ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଥ ମିଳେ, ଯେପରି 'ବ୍ରହ୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ହୁଏ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ, କାରଣ ଆତ୍ମା ଓ ତାହାର ଉପାଧି ଅଲଗା ନୁହେଁ। ଏହି ଭିନ୍ନତା କେବଳ ପରିଣାମ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି, ଯେପରି ଏହି ସଂସାରରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ନୀତି ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମିଳେ। କିନ୍ତୁ କେତେକ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ଅସମ୍ଭବ, କାରଣ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତି ମିଳେନାହିଁ। ଏହିପରି ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଗ୍ନି, ପରେ ଜଳ, ଏବଂ ତାପରେ ପୃଥିବୀ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ରୂପ ବୁଝାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଧିର ମୂଳ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅର୍ଥ ଦ୍ରଢ଼ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅନ୍ୟ ଅନୁକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ବିବେଚନା କରାଯିବ, ତେବେ ତାହା ଯଥାଯଥି ହୁଏ। ଯଦି କେହି କହିବେ, 'ଚେତନା ଓ ମନ' ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅଟେ, ଏହି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା, ତେବେ ଏହା ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଏହି ଅନୁଭୂତି ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଉପାଧି ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏହି ନାମ କେବଳ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି। ଆତ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି କଥା କହିଛି ଏବଂ ଏହା ନିତ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଉପାଧିମାନଙ୍କ ପରି ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାତା ଏଭଳି ଅଟେ। ଯେବେ ବିଦାୟ, ଗମନ ଓ ପୁନର୍ଆଗମନ ଘଟେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ହୁଏ। ଯଦି କେହି ଦାବି କରେ, 'ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ର ତେଣୁ କହିନାହିଁ,' ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଅନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଓ ମାପ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ। ଏଠାରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ, ଯେପରି ଚନ୍ଦନର ଗନ୍ଧ ଉପରେ ନାହିଁ। ଯଦି ରାଜ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ତର୍କ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ମନ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ବସ୍ତବରେ ହୃଦୟରେ ଅଛି। କିମ୍ବା ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ସଂସାରରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଭିନ୍ନତା ଚନ୍ଦନର ଗନ୍ଧ ପରି ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ଏହି ଭିନ୍ନତା ଅଲଗା ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଗୁଣର ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନାମକରଣ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ପ୍ରାଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପ୍ରତି। ଏହି ଗୁଣ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ। ଯେପରି ପୁରୁଷତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ, ଏହି ସତ୍ତା ପାଇଁ ଏହି ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଯୋଗରେ ଅଟେ। ନିରନ୍ତର ଦେଖିବା କିମ୍ବା ନ ଦେଖିବା, କିମ୍ବା ଏକତାରେ ଅଟି ଯିବା, ଏହି ପରିଣାମ ଆସିଥାନ୍ତା। ଏଠାରେ କର୍ତ୍ତା ଅଟେ, କାରଣ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଅଛି। ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ବିଦାୟ ନେବା ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।