ଏକ ପବିତ୍ର ଦିବ୍ୟ ଉପନିଷଦୀୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅର୍ଥ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ବିଚାର ହେଉଛି । ଏଠି, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶିକ୍ଷାରେ ଏହାର ଗୁଣ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହାର ଭିନ୍ନତା ପ୍ରତି ଉପଲକ୍ଷଣ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ । ଏଠି, ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି ଏହାର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଉପଲକ୍ଷଣ ଭଳି ଜୀବନ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପଦେଶରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ପ୍ରକାଶ ତତ୍ତ୍ୱରେ ତାହାର ଗତି ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି । ଯଦି କେହି ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଅସ୍ଵୀକାର କରେ, କି ଏହି ଉପନିଷଦରେ ଚନ୍ଦସର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମନର ଅର୍ପଣ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ଭଳି ଦ୍ରଷ୍ଟି ଅନୁସାରେ ଏହା ଯଥାର୍ଥ । ଏହି ଉପଦେଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଉପାଦାନ ଦ୍ରବ୍ୟର କାରଣ ଭାବରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟ୍ଟାଳିକା ଦେଉଛି । ଯଦି ଶିକ୍ଷା ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି କୁହାଯାଏ, ତେବେ ଦୁଇ ଦିଗରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ । ଜୀବନ ଶକ୍ତିକୁ ଏହି ଉପଦେଶର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି । ଯଦି ଶିକ୍ଷକ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଉପଦେଶରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି କୁହାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏଠି ଆତ୍ମା ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଭିତି ଭାବରେ ଅଛି । ଉପଦେଶ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଅନୁଯାୟୀ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେପରିକି ବାମଦେବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ । ଯଦି ଏହି ଉପଦେଶରେ ଜୀବାତ୍ମା ଓ ପ୍ରଧାନ ପ୍ରାଣ ଚିହ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତିନି ପ୍ରକାର ଧ୍ୟାନ ଦୁଇ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏଠି ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି । ଏହି ଉପଦେଶ ସମସ୍ତ ଠାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୁଣ ଉପଯୁକ୍ତ । କିନ୍ତୁ ଶରୀରୀ ଆତ୍ମା ଏହି ଉପଦେଶର ବିଷୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅସମ୍ଭବ । ଏହି ଉପଦେଶରେ କର୍ତ୍ତା ଓ କର୍ମ କାରୀ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଶବ୍ଦର ଭିନ୍ନ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଉପଦେଶରେ ଯାହା ସ୍ମୃତି ଆସିଛି ତାହା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଉପସ୍ଥାପିତ । ଯଦି କହାଯାଏ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥା ଓ ଏହି ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉପଦେଶ ଅସ୍ଵୀକାର, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଉପଦେଶ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିମିତ୍ତ ହେଉଛି, ଆକାଶ ଭଳି । ଯଦି କହାଯାଏ ଭୋଗ ଲାଭ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏଠି ଭିନ୍ନତା ଅଛି । ଏଠି ଭୋକ୍ତା ଭାବରେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, କାରଣ ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ଦୁଇଁ ଧରାଯାଇଛି । ଏହି ଉପଦେଶର ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିହ୍ନଟ । ଦୁଇ ଆତ୍ମା ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଦିଆଯାଇଛି । ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି । ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉପଦେଶ ଆଶ୍ରୟ । ସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି । ସୁଖ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ତେଣୁ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମ । ଉପନିଷଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ଗତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉପଦେଶ ସ୍ଥାପିତ । ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଉପଦେଶର ବିଷୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଅନନ୍ତ ଓ ଅସ୍ମ୍ଭବ । ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଦିବ୍ୟ, ଜଗତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉପଦେଶ ଉପସ୍ଥାପିତ । ପାରମ୍ପରିକ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଉପଦେଶର ବିଷୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାର ଦେହ ଅଛି ଓ ଗୁଣ ଉପସ୍ଥାପିତ ନୁହେଁ । ଦୁଇ ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ । ଅଦୃଶ୍ୟତା ଭଳି ଗୁଣ ଏହି ଉପଦେଶର ଉପାଧି । ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଉପାଧିର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଉପଦେଶର ନୁହେଁ । ରୂପ ଉଲ୍ଲେଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିହ୍ନ । ବୈଶ୍ୱାନର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା । ଯଦି ଅନୁମାନ ସ୍ମରଣ କୁହାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ହୋଇପାରେ । ଯଦି କହାଯାଏ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ, ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଦ୍ରଷ୍ଟି ଓ ଉପଦେଶ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଥା ଦେଖାଉଛି, ଏବଂ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ, ଏହା ଦେବତା କିମ୍ବା ଉପାଦାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହିପରି ଉପନିଷଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରର ଉପଦେଶ ଆମେ ଜଣାଉଛି, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ, ତାହାର ଗୁଣ, ଭିନ୍ନତା, ଉପାଧି, ରୂପ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଗତ ତତ୍ତ୍ୱ ଉନ୍ମୋଚିତ ।