ଏହି ଶ୍ରୁତିଗୁଡ଼ିକର କଥାକୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଏଭଳି ରଖିବାଯିବ: ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବିଚାରଗୁଡ଼ିକର ଗ୍ରହଣ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଯଦି ଅନୁଭବକାରୀର ଅଭାବକୁ ଅବିଭେଦ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ, ତେଣୁ ଏହା ସଂସାରରେ ଥିବା ପ୍ରକାର ହୋଇଯିବ। ଏହାର ଅବିଭେଦ ଶବ୍ଦରେ 'ଉତ୍ପତ୍ତି' ଓ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକରୁ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଏହା ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅନୁଭବ ହେବାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଭେଦ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ଏହା ସହିତ, ଅନ୍ୟଟି ଅସ୍ତିତ୍ୱମାନା ହୋଇଥିବାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଭେଦ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ। ଯଦି କହାଯାଏ ଏହାକୁ 'ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ' ବୋଲି, ତେଣୁ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ବାକ୍ୟର ଶେଷ ଭାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଉପଲକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଏହାକୁ ଚାଲି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ପ୍ରକାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ ପ୍ରାଣ ଓ ଏହା ପରି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ 'ଅନ୍ୟ' ବୋଲି ଉପଲକ୍ଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ଅନେକ ଦୋଷ ଦିଖାଯାଏ, ଯେପରିକି କ୍ରିୟାର ଅସମ୍ଭବତା। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କିଛି ଅତିରିକ୍ତ ଅଛି, କାରଣ ବିଭେଦ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି। ପାଥର ଓ ଏହା ପରି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯଦି କହାଯାଏ ଏହାର ବିଲୟ ଦୃଷ୍ଟିଗତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଦୁଧ ପରି ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ପରି ସଂସାରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏଠାରେ ବିଭାଗ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବାର କିମ୍ବା ଅଂଶହୀନ ଉପଦେଶ ସହିତ ବିରୋଧ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଏହା ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏପରି, ଆତ୍ମାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣ ଦିଖାଯାଏ। ବିପକ୍ଷ ବିଚାରର ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୁଏ। ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିକ୍ଷେପରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି। ଯଦି କହାଯାଏ 'ଏହା ଅଙ୍ଗ ଶୂନ୍ୟ' ତେଣୁ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏଥିରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି। ସଂସାରରେ ଯେପରି ରଚନା କେବଳ କ୍ରୀଡା ପାଇଁ ହୁଏ, ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଏହା ପକ୍ଷପାତ କିମ୍ବା କ୍ରୂରତା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅନ୍ୟ କାରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଖାଯାଏ। ଯଦି କହାଯାଏ 'କ୍ରିୟା ବିତରଣ ନାହିଁ', ତେଣୁ ଆରମ୍ଭହୀନ ଥିବାରୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିଗତ ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଅନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ଯଥା ରଚନା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯଦି କହାଯାଏ 'ଦୁଧ ଓ ପାଣି ପରି', ତେଣୁ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅପତ୍ତି ରହିଛି। ଏହାର ବିଭାଗ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇନଥିବାରୁ ଏବଂ ନିର୍ଭରତା ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ କୋଉଠି ଏହିପରି ଦିଖାଯାଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଗାସ ଓ ଏହା ପରି ନୁହେଁ। ଯଦି କହାଯାଏ 'ମଣିଷ ଓ ପାଥର ପରି', ତେଣୁ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅପତ୍ତି ରହିଛି। ମୂଖ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ସମ୍ପର୍କ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଅନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଥା, ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ଅଭାବରୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ରବ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ବିରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅସମ୍ଭବ। ଏହା ବଡ଼ ଓ ଲମ୍ବା, ଛୋଟ ଓ ଅଳ୍ପ ପରି ହୋଇପାରେ। ଉଭୟ ଦିଗରେ କ୍ରିୟା ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହାର ଅଭାବ। ସମ୍ବନ୍ଧ ଗ୍ରହଣ ଓ ସାମ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ। ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶାଶ୍ୱତ। ରୂପ ଓ ଏହା ପରି ଗୁଣ ଥିବାରୁ ବିପରୀତ ଦିଖାଯାଏ। ଉଭୟ ଦିଗରେ ଦୋଷ ଦିଖାଯାଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିଖାଯାଏ। ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରର କଥା ସଂସାର ଓ ଆତ୍ମାର ନିଜସ୍ୱ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଗୁଣ, ବିଭେଦ, ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।