ଏକ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରର ଗଭୀର ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଥିଲା। ଏଠି Kāśakṛtsna ନାମକ ମହାପୁରୁଷ କହିଲେ, “ଏହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛି, ତେଣୁ ଏହାର ମୂଳ ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ ଅଛି।” ଏହା ପ୍ରତିପାଦିତ ହେଲା କି, ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ଧର୍ମ କୁ ନେଇ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ, ଯେପରି ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମତ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି। ଦୁଇ ପାରମ୍ପରିକ ଧାରା ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଆତ୍ମାର ଉପକାର ପାଇଁ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛି। ଏହି ରୂପାନ୍ତରଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ମୂଳ ଉତ୍ସ ବିଷୟରେ ଶାସ୍ତ୍ର କଥା କହିଛି। ଏପରି ମାଧ୍ୟମରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ ନିବୃତ୍ତି ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ ନିବୃତ୍ତି ହୋଇଛି। ଏଠି ଏକ ବିପ୍ରତିପାଦ ଉଠିଲା — ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ Smṛti ର ପ୍ରୟୋଗ ଅପସାରିତ ହେଉଛି, ତେଣୁ ଏହି ଦୋଷ ଅନ୍ୟ Smṛti ରେ ମାତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଏଠି ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ ମତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ଏହି ଦ୍ୱାରା Yoga ର ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ମତ ଏପରି ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଭିନ୍ନ; ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ଏହି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏକତାର ନାମକରଣ ହେଉଛି। ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏହା ଖାଳି ନିରାକରଣ ମାତ୍ର। ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ ରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରି ଫଳ ଆସିଯିବ, ଯାହା ଅଯୁକ୍ତିସଂପନ୍ନ। ଏହି ପରି ଉଦାହରଣ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ନିଜ ମତରେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଅଛି। ତର୍କ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଭିତି ଉପରେ ନାହିଁ। ଯଦି ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ, ତେଣୁ ଅନ୍ତ ନଥିବା ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିଯିବ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ବାକି ମତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଯଦି ଅନୁଭବକାରୀ ଅଭାବ ଅଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି, ତେଣୁ ଏହା ବିଶ୍ୱ ଭଳି ହେବ। ଶବ୍ଦ ଯେପରି 'ଉତ୍ପତ୍ତି' ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଏହାର ଅଭିନ୍ନତା ସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି। ଏହି ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତି ହୋଇଥାଏ। ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଯଦି କୁହାଯାଏ ଏହାକୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଶେଷ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ। ଜାମା ଭଳି ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରାଣ ଓ ଏହାର ସଦୃଶ ଉଦାହରଣ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। 'ଅନ୍ୟ' ଭାବରେ ନାମକରଣ ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟାର ଅସମ୍ଭାବ୍ୟତା ଭଳି ଦୋଷ ଆସିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏଠି ଅତିରିକ୍ତ କିଛି ଅଛି, କାରଣ ଭିନ୍ନତା ଉପସ୍ଥାପିତ। ପାଥର ଭଳି ଉଦାହରଣ ଏଠି ଲାଗୁ ନୁହେଁ। ଯଦି ବିଲୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ତେଣୁ ଏହା ଦୁଧ ଭଳି। ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଭଳି, ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ ରହିଛି। ଏହି ଭଳି ଏକତା ଦୂର୍ବଳତା ଅତିରିକ୍ତ ହେଉଛି, କିମ୍ବା ଅଂଶହୀନତା ବିରୋଧ ହେଉଛି। କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହାର ଉତ୍ସ ଶବ୍ଦ ଭଳି ଉପସ୍ଥାପିତ। ଏହି ପରି, ଆତ୍ମାରେ ଭିନ୍ନ ଗୁଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ପ୍ରତିପକ୍ଷ ମତରେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଅଛି। ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର। ଯଦି କୁହାଯାଏ, ‘ଏହି ଆତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିନା’, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଭଳି ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି। ଏପରି ଶାସ୍ତ୍ରର ଦ୍ୱନ୍ଦ-ସମାଧାନ ଓ ଉତ୍ତର-ଉପସ୍ଥାପନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆତ୍ମା, ଶବ୍ଦ, ଉତ୍ସ, ଗୁଣ ଓ ଅଭିନ୍ନତା ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଆଲୋଚନା ହେଇ ଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଉଜାଗର ହୋଇଲା।