ब्रह्मसूत्राणि

जीवमुख्यप्राणलिङ्गान् नेति चेन् नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वाद् इह तद्योगात्

जर जीव आणि प्रमुख प्राण यांच्या खूणांमुळे तसे नाही असे म्हणले, तर तसे नाही, कारण उपासनेचे तीन प्रकार दोन्हीवर आधारलेले आहेत आणि येथे त्यांचा संबंध स्पष्ट आहे.

सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात्

सर्वत्र प्रसिद्ध उपदेशामुळे.

विवक्षितगुणोपपत्तेश् च

आणि इच्छित गुण योग्य असल्यामुळे.

अनुपपत्तेस् तु न शारीरः

परंतु देहधारी आत्मा नाही, कारण ते अशक्य आहे.

कर्मकर्तृव्यपदेशाच् च

आणि कर्ता व कर्म करणारा म्हणून उल्लेख असल्यामुळे.

शब्दविशेषात्

विशिष्ट शब्दप्रयोगामुळे.

स्मृतेश् च

आणि स्मरणात आलेल्या गोष्टीमुळेही.

अर्भकौस्त्वात् तद्व्यपदेशाच् च नेति चेन् न निचाय्यत्वाद् एवं व्योमवच् च

जर बाल्यावस्थेमुळे आणि तशीच ओळख दिल्यामुळे तसे नाही असे म्हणले, तर तसे नाही; कारण त्याला शिकवता येते, जसे आकाशालाही.

संभोगप्राप्तिर् इति चेन् न वैशेष्यात्

जर म्हणले की, उपभोग मिळतो, तर तसे नाही; कारण भेद आहे.

अत्ता चराचरग्रहणात्

जे खाणारे आहे, कारण तो जड आणि सजीव दोन्हीला ग्रहण करतो.

प्रकरणाच् च

आणि प्रसंगामुळेही.

गुहां प्रविष्टाव् आत्मानौ हि तद्दर्शनात्

दोन आत्मे गुहेत प्रवेश करतात, कारण तसेच दिसून येते.

विशेषणाच् च

आणि विशेषणामुळेही.

अन्तर उपपत्तेः

आतील अस्तित्वामुळे.

स्थानादिव्यपदेशाच् च

आणि स्थान वगैरेची ओळख दिल्यामुळेही.

सुखविशिष्टाभिधानाद् एव च

आणि सुखाने वेगळेपण दाखवले असल्यामुळेही.

अत एव च स ब्रह्म

म्हणूनच तो ब्रह्म आहे.

श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच् च

आणि उपनिषदांत सांगितलेल्या मार्गाचा उल्लेख असल्यामुळेही.

अनवस्थितेर् असंभवाच् च नेतरः

दुसरे नाही, कारण त्याला शेवट नाही आणि अशक्य आहे.

अन्तर्याम्यधिदैवाधिलोकादिषु तद्धर्मव्यपदेशात्

अंतःयामी, देव, लोक वगैरेमध्ये त्याच्या गुणांची ओळख दिल्यामुळे.

न च स्मार्तम् अतद्धर्माभिलापाच् छारीरश् च

आणि स्मृतीत सांगितलेले नाही, कारण त्याचे गुण सांगितलेले नाहीत आणि तो देहधारी आहे.

उभये ऽपि हि भेदेनैनम् अधीयते

कारण दोन्ही वेगळे म्हणून शिकवले जातात.

अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः

कारण अदृश्यपणा वगैरे गुण त्याचे म्हणून सांगितले आहेत.

विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां च नेतरौ

योग्यतेतील आणि संबोधनातील फरकामुळे, इतर दोघे लागू पडत नाहीत.

रूपोपन्यासाच् च

आणि स्वरूपाचा उल्लेख असल्यामुळेसुद्धा.

वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात्

सर्वसाधारण शब्दाचा खास वापर असल्यामुळे वैश्वानरच अभिप्रेत आहे.

स्मर्यमाणम् अनुमानं स्याद् इति

जर कोणी म्हणेल की अनुमान आठवले जाते, तर तसे असू शकते.

शब्दादिभ्यो ऽन्तःप्रतिष्ठानाच् च नेति चेन् न तथा दृष्ट्युपदेशाद् असम्भवात् पुरुषमपि चैनम् अधीयते

कोणी म्हणाले की शब्द वगैरेमुळे ते अंतर्गतच ठरते म्हणून तसे नाही, कारण प्रत्यक्ष अनुभव आणि शिकवण वेगळे दाखवतात, आणि यालाच पुरुष म्हणूनही शिकवले जाते.

अत एव न देवता भूतं च

म्हणूनच, हे ना देवता आहे ना एखादे तत्त्व.