ज्योतिर् आद्यधिष्ठानं तु तदामननात्प्राणवता शब्दात्
पण त्याचा आधार प्रकाश वगैरे आहे, तसे सांगितले आहे आणि प्राणासारखे शब्दातूनही कळते.
तस्य च नित्यत्वात्
आणि ते शाश्वत आहे.
त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशाद् अन्यत्र श्रेष्ठात्
ती इंद्रियेच आहेत, कारण तसेच नाव दिले आहे, श्रेष्ठ सोडून.
भेदश्रुतेर् वैलक्षण्याच् च
कारण वेगळेपणाचे श्रुतीत सांगितले आहे आणि वेगळेपणही आहे.
संज्ञामूर्तिकॢप्तिस् तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात्
पण नाव आणि रूपाची व्यवस्था त्रैविध्य करणाऱ्याने केली आहे, कारण तसे शिकवले आहे.
मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश् च
मांस वगैरे पृथ्वीचे आहेत, जसे शब्दात सांगितले आहे; आणि इतरही तसेच.
वैशेष्यात् तु तद्वादस् तद्वादः
पण वेगळेपणामुळे तो मत योग्य आहे.
तदन्तरप्रतिपत्तौ रंहति संपरिष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम्
जेव्हा अंतरात्म्याचे ज्ञान होते, तेव्हा तो आलिंगन मिळवतो आणि प्रश्न विचारून व ठरवून पुढे जातो.
त्र्यात्मकत्वात् तु भूयस्त्वात्
तीन प्रकारांची असल्यामुळे आणि तीच मुख्य असल्यामुळे असे आहे.
प्राणगतेश् च
आणि प्राणाच्या गतीशी तिचा संबंध असल्यामुळेही हे खरे आहे.
अग्न्यादिश्रुतेर् इति चेन् न भाक्तत्वात्
जर अग्नी वगैरे श्रुतीवरून असा आक्षेप घेतला, तरी ते फक्त उपमेय म्हणूनच आहे.
प्रथमे ऽश्रवणाद् इति चेन् न ता एव ह्य् उपपत्तेः
जर पहिल्यांदा ऐकू येत नाही असा आक्षेप केला, तरी तेच योग्य आहे.
अश्रुतत्वाद् इति चेन् नेष्टादिकारिणां प्रतीतेः
जर ऐकू येत नाही असा आक्षेप केला, तरी यज्ञ करणाऱ्यांना ते समजते.
भाक्तं वानात्मवित्त्वात् तथा हि दर्शयति
किंवा, ते उपमेयच आहे, कारण ते आत्मा नाही हे माहीत आहे; कारण श्रुतीसुद्धा तसेच दाखवते.
कृतात्यये ऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्यां यथेतमनेवं च
नियत काळ संपल्यावर, ज्याच्याकडे उरलेले कर्म असते, तो श्रुती आणि स्मृतीप्रमाणे पुढे जातो.
चरणाद् इति चेन् न तदुपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजिनिः
जर पायावरून आक्षेप घेतला, तरी ते फक्त ओळखण्यासाठीच आहे, असे कार्ष्णाजिनि म्हणतात.
आनर्थक्यम् इति चेन् न तदपेक्षत्वात्
जर हे निरर्थक आहे असा आक्षेप केला, तरी तसे नाही, कारण त्याची गरज आहे.
सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः
फक्त चांगले आणि वाईट कर्म यांच्यापुरतेच, असे बादरी म्हणतात.
अनिष्टादिकारिणाम् अपि च श्रुतम्
आणि जे वाईट कर्म करणारे आहेत त्यांच्याबद्दलही श्रुतीत ऐकायला मिळते.
संयमने त्व् अनुभूयेतरेषामारोहाव् अरोहौ तद्गतिदर्शनात्
पण न्यायाच्या वेळी, इतरांना वर-खाली जाण्याचा अनुभव येतो, कारण तिथे गेलेल्यांमध्ये ते दिसून येते.
स्मरन्ति च
आणि स्मृतीतही हे सांगितले आहे.
अपि सप्त
सातही असू शकतात.
तत्रापि तद्व्यापारादविरोधः
तिथेसुद्धा त्या कार्यामुळे विरोध नाही.
विद्याकर्मणोर् इति तु प्रकृतत्वात्
पण विद्या आणि कर्म याबद्दल, कारण तेच विषय आहे.
न तृतीये तथोपलब्धेः
तिसऱ्या ठिकाणी तसे दिसत नाही.
स्मर्यते ऽपि च लोके
आणि लोकांतही हे आठवले जाते.
दर्शनाच् च
कारण ते दिसून येते.
तृतीयशब्दावरोधः संशोकजस्य
तिसऱ्या शब्दाचा मर्यादा कोरड्या होऊन निर्माण झालेल्यावर लागू होते.
तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः
त्याचे असे होणे स्वाभाविक आहे.
नातिचिरेण विशेषात्
विशेषामुळे फार वेळ लागत नाही.