വിരോധഃ കര്മണീതി ചേന് നാനേകപ്രതിപത്തേര് ദര്ശനാത്
ചടങ്ങുകളുമായി വിരോധമുണ്ടെന്നു പറയുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന് അടിസ്ഥാനമില്ല; പലവിധ പ്രയോഗങ്ങൾ നടക്കുന്നത് കാണാം.
ശബ്ദ ഇതി ചേന് നാതഃ പ്രഭവാത് പ്രത്യക്ഷാനുമാനാഭ്യാമ്
ഇത് വെറും ശബ്ദമാണെന്നു പറയുന്നുവെങ്കിൽ, അതും ശരിയല്ല; അതിന്റെ ഉത്ഭവം നേരിട്ട് കാണാനും, വിവേചനം കൊണ്ടും മനസ്സിലാക്കാനും കഴിയും.
അത ഏവ ച നിത്യത്വമ്
അതുകൊണ്ട് തന്നെ, അത് ശാശ്വതമാണ്.
സമാനനാമരൂപത്വാച്ചാവൃത്താവപ്യവിരോധോ ദര്ശനാത് സ്മൃതേശ് ച
പേരു രൂപം ഒരുപോലെയായതിനാൽ, ആവർത്തിച്ചാലും വിരോധമില്ല; ഇത് കാണപ്പെടുന്നതും ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നതുമാണ്.
മധ്വാദിഷ്വ് അസംഭവാദ് അനധികാരം ജൈമിനിഃ
തേനീച്ചയുടേതുപോലെയുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ സാധ്യതയില്ലാത്തതിനാൽ അവയ്ക്ക് യോഗ്യതയില്ലെന്ന് ജൈമിനി അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
ജ്യോതിഷി ഭാവാച് ച
എന്നാൽ, ജ്യോതിഷ് യാഗത്തിൽ അതിന്റെ സാന്നിധ്യം കാണാം.
ഭാവം തു ബാദരായണോ ഽസ്തി ഹി
ബാദരായണൻ പറയുന്നു, അതിന്റെ സത്തുണ്ട്.
ശുഗസ്യ തദനാദരശ്രവണാത് തദാദ്രവണാത് സൂച്യതേ ഹി
പഞ്ചസാരയെ അവഗണിക്കുകയും, അതു ഉരുകുന്നതും കേൾക്കപ്പെടുന്നതും കൊണ്ടാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
ക്ഷത്രിയത്വഗതേശ് ച
ക്ഷത്രിയ സ്ഥാനം ലഭിക്കുന്നതുകൊണ്ടും.
ഉത്തരത്ര ചൈത്രരഥേന ലിങ്ഗാത്
പിന്നീട്, ചൈത്രരഥന്റെ സൂചന കൊണ്ടും.
സംസ്കാരപരാമര്ശാത് തദഭാവാഭിലാപാച് ച
ശുദ്ധീകരണത്തെ കുറിച്ചുള്ള പരാമർശവും, അതിന്റെ അഭാവം പറയുന്നതും കാരണം.
തദഭാവനിര്ധാരണേ ച പ്രവൃത്തേഃ
അഭാവം ഉറപ്പുവരുത്തുമ്പോൾ പ്രവർത്തനം നടക്കുന്നതുകൊണ്ടും.
ശ്രവണാധ്യയനാര്ഥപ്രതിഷേധാത്
ശ്രവണം പഠനം എന്നിവ നിരോധിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ.
സ്മൃതേശ് ച
പരമ്പരാഗത ഓർമ്മപ്പെടുത്തലും കാരണം.
കമ്പനാത്
കുലുക്കം ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ.
ജ്യോതിര് ദര്ശനാത്
പ്രകാശം കാണപ്പെടുന്നതിനാൽ.
ആകാശോ ഽര്ഥാന്തരത്വാദിവ്യപദേശാത്
ആകാശം വേറൊരു വസ്തുവായി വേറിട്ട പേരുകളിൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ.
സുഷുപ്ത്യുത്ക്രാന്ത്യോര് ഭേദേന
ഗഹനനിദ്രയിലും പ്രാണൻ പുറത്ത് പോകുമ്പോഴും വ്യത്യാസം കാണുന്നതിനാൽ.
പത്യാദിശബ്ദേഭ്യഃ
'നായകൻ' എന്നതുപോലുള്ള വാക്കുകളിൽ നിന്നാണ് (അർത്ഥം) വ്യക്തമാകുന്നത്.
ആനുമാനികമ് അപ്യ് ഏകേഷാമ് ഇതി ചേന് ന ശരീര-രൂപക-വിന്യസ്ത-ഗൃഹീതേര് ദര്ശയതി ച
ചിലർക്കു ഇത് അനുമാനിച്ചാണ് മനസ്സിലാക്കുന്നതെന്നു പറഞ്ഞാൽ, അങ്ങനെ അല്ല; ശരീരത്തിന്റെ ഉപമയിലൂടെ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നത് കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.
സൂക്ഷ്മം തു തദര്ഹത്വാത്
എന്നാൽ അത് സൂക്ഷ്മമാണ്, അങ്ങനെ ആയിരിക്കേണ്ടതുകൊണ്ടാണ്.
തദധീനത്വാദ് അര്ഥവത്
അത് അതിനിഷ്ടമായതിനാൽ അർത്ഥവത്താണ്.
ജ്ഞേയത്വാവചനാച് ച
അതിന്റെ അറിവ് ലഭിക്കാമെന്നു എവിടെയും പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതിനാലും.
വദതീതി ചേന് ന പ്രാജ്ഞോ ഹി പ്രകരണാത്
'അവൻ സംസാരിക്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞാൽ, അങ്ങനെ അല്ല; കാരണം, വിവേകമുള്ളവർ പ്രസംഗത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ അങ്ങനെ സ്വീകരിക്കാറില്ല.
ത്രയാണാമ് ഏവ ചൈവമ് ഉപന്യാസഃ പ്രശ്നശ് ച
ഈ രീതിയിൽ മൂന്നു മാത്രം അവതരിപ്പിക്കുകയും ചോദിക്കുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മഹദ്വച് ച
മഹത്തിനെ കുറിച്ചും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ചമസവദവിശേഷാത്
ഹോമകുപ്പിയുടെ പോലുള്ള വ്യത്യാസമില്ലാത്തതിനാലാണ്.
ജ്യോതിരുപക്രമാ തു തഥാ ഹ്യ് അധീയത ഏകേ
ചിലർ പ്രകാശത്തോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്; അങ്ങനെ പഠിച്ചിരിക്കുന്നു ചിലർ.
കല്പനോപദേശാച് ച മധ്വാദിവദവിരോധഃ
ഉദാഹരണങ്ങളിലൂടെ പഠിപ്പിച്ചതിനാൽ, തേൻ മുതലായവയുടെപോലെ, യാതൊരു വിരോധവും ഇല്ല.
ന സംഖ്യോപസംഗ്രഹാദപി ജ്ഞാനാഭാവാദ് അതിരേകാച് ച
സംഖ്യ ഉൾപ്പെടുത്തിയാലും അറിവില്ലായ്മയും അതിക്രമവും ഉള്ളതിനാൽ അതിൽ നിന്നുമല്ല.